Post-finasteride syndroom (PFS): wat erkennen de autoriteiten, wat laten de onderzoeken zien, en wat weet nog niemand?

Het post-finasteride syndroom (PFS) is de verzamelnaam voor klachten die ook na het staken van finasteride blijven bestaan. Finasteride verlaagt de productie van DHT (dihydrotestosteron) door het enzym 5-alfa-reductase te remmen, en is sinds 1997 goedgekeurd voor de behandeling van mannelijke patroongebonden haaruitval.711 Volgens het overzicht van Pereira en Coelho uit 2020 kwamen de afgelopen jaren meldingen binnen van bijwerkingen die minstens drie maanden na het staken aanhielden, en daarvoor is de naam post-finasteride syndroom ontstaan. De aanhoudende klachten kunnen seksueel, psychisch en neurologisch (neuropsychiatrisch), en lichamelijk zijn.7

In 2022 stelden Healy en collega's er diagnostische criteria voor voor. Volgens deze zijn een verminderde gevoeligheid van de geslachtsorganen en het orgasme, verminderd seksueel verlangen en erectiestoornis vaak voorkomende gemeenschappelijke kenmerken; daarnaast kunnen ook emotionele afvlakking en verminderd denkvermogen voorkomen. De criteria werden samengesteld op basis van data uit twee openbare casusverzamelingen en het werk van een expertpanel, en de auteurs schrijven dat deze in het licht van nieuwe data waarschijnlijk aangepast zullen moeten worden.9

Wat je hieruit kunt meenemen: de naam PFS beschrijft een symptomenpatroon, en de onderzoeken konden tot nu toe noch bevestigen, noch weerleggen of het een zelfstandige ziekte is.7

De officiele documenten erkennen dat de seksuele stoornis ook na het staken van finasteride kan aanhouden, en noemen de frequentie ervan niet bekend. Het door de Amerikaanse geneesmiddelenautoriteit (FDA) goedgekeurde Propecia-label somt onder de ervaringen na het op de markt komen dit op: “seksuele stoornis die ook na het staken van de behandeling aanhoudt, waaronder erectiestoornis, stoornissen in het seksuele verlangen, ejaculatiestoornis en orgasmestoornis”. Op dezelfde plek staat dat deze vrijwillig worden gemeld, uit een populatie van onbekende omvang, waardoor de frequentie en het oorzakelijk verband met het geneesmiddel niet altijd betrouwbaar te schatten zijn.1

De Britse productkenmerken van Propecia (de door de autoriteit goedgekeurde vaktekst van het geneesmiddel) schrijven hetzelfde: de seksuele stoornis, dat wil zeggen verminderd seksueel verlangen, erectiestoornis en ejaculatiestoornis, kan ook na het staken van de behandeling aanhouden.2 De bijsluiter plaatst deze in de categorie “frequentie niet bekend”.3 “Niet bekend” betekent dat op basis van de bestaande data geen percentage berekend kan worden: het zegt niet dat het zeldzaam is, en ook niet dat het vaak voorkomt.5

De naam post-finasteride syndroom gebruikt geen van de documenten, ze beschrijven het symptoom. Wat je hieruit kunt meenemen: naar de autoriteit kan verwezen worden voor de mogelijkheid van het aanhoudende symptoom, niet voor een frequentiecijfer.

De bijwerkingen op het gebied van stemming zijn de afgelopen jaren in de officiele tekst versterkt, en zijn in de Europese Unie in 2025 een verplichte, eenduidige maatregel geworden. Op het Amerikaanse (FDA) label van Propecia stond depressie al voor 2012 tussen de ervaringen na het op de markt komen. De revisie van april 2012 voegde de na het staken aanhoudende seksuele stoornis toe, die van juli 2022 suicidale gedachten en gedrag.1 Volgens het urologische overzicht van Al Saffar en collega's uit 2023 ging dit gepaard met meldingen van patienten, en heeft een PFS-patientenorganisatie in een petitie gevraagd om het middel van de markt te halen of een sterkere waarschuwing. Volgens de auteurs wijst het merendeel van het huidige bewijs, vooral uit de dermatologische vakliteratuur, erop dat depressieve symptomen vaker voorkomen bij gebruikers van 5-alfa-reductaseremmers; bij afwezigheid van uitgebreide gerandomiseerde onderzoeken is het oorzakelijk verband tussen finasteride en suicidale gedachten volgens hen echter niet opgehelderd.11

In de Europese Unie initieerde de Franse geneesmiddelenautoriteit (ANSM) op 13 september 2024 de herbeoordeling, de mededeling over het starten van de procedure werd in oktober gepubliceerd.124 Het veiligheidscomite van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA), de PRAC, bevestigde in mei 2025 dat suicidale gedachten een bijwerking zijn van de tablet van 1 en 5 mg finasteride. Volgens het beoordelingsrapport bevestigde de PRAC het oorzakelijk verband tussen oraal ingenomen finasteride en suicidale gedachten, en beoordeelde het de balans van baten en risico's bij de tablet van 1 mg, samen met de nieuwe maatregelen, nog steeds als gunstig.12 Dit is een ontwikkeling na het overzicht van Al Saffar. De coordinatiegroep van de lidstaten (CMDh) nam de maatregelen op 19 juni 2025 aan, en de Europese Commissie nam op 22 augustus 2025 een voor alle lidstaten bindend besluit.45

De CMDh nam haar standpunt aan met een meerderheidsstemming.4 De vertegenwoordigers van Belgie en Frankrijk dienden een minderheidsstandpunt in: volgens hen is de balans van baten en risico's bij de tablet van 1 mg voor haaruitval negatief, omdat bij een goedaardige, esthetische aandoening de verwachte baten het risico van psychiatrische en seksuele bijwerkingen niet compenseren, en bij sommige patienten de bijwerkingen jarenlang na het staken kunnen aanhouden. Ze voerden ook aan dat de voorgestelde maatregelen, waaronder de aanpassing van de bijsluiter, de patientenkaart en de brief aan zorgverleners, het risico op suicidale gedachten niet voldoende voorkomen. Volgens hun argumentatie komen er in Frankrijk, ondanks de al jarenlange maatregelen van de Franse autoriteit, nog steeds meldingen binnen van ernstige psychiatrische en seksuele bijwerkingen.13 Volgens de meerderheid bleef de balans met de nieuwe maatregelen gunstig.412 De productkenmerken van de tablet van 1 mg waarschuwen sindsdien ook dat de seksuele stoornis, die een bekende bijwerking is, kan bijdragen aan een stemmingsverandering, en er komt een patientenkaart in de doos.5 Voor stemmingsverandering, depressie en suicidale gedachten waarschuwde de bijsluiter van finasteride-producten al voor deze beslissing.5

Wat je hieruit kunt meenemen: volgens het EU-besluit van 2025 komt er in de doos van de tablet van 1 mg een patientenkaart, die waarschuwt voor de symptomen op het gebied van stemming en seksualiteit en wat te doen.

De 325 gevallen zijn meldingen, en uit het aantal meldingen volgt niet bij hoeveel van de gebruikers van finasteride dit gebeurt. De herbeoordeling van de EMA vond 325 relevante, over suicidale gedachten gaande gevallen in EudraVigilance, de Europese meldingsdatabase voor vermoede bijwerkingen: 313 bij finasteride, 13 bij dutasteride, een bij beide. Deze werden waarschijnlijk of mogelijk aan de behandeling toegeschreven, en de meeste gevallen kwamen voor bij patienten die voor haaruitval behandeld werden.4

De autoriteit beoordeelde dit samen met de geschatte blootstelling: bij finasteride ongeveer 270 miljoen, bij dutasteride ongeveer 82 miljoen patientjaren. Een patientjaar is zoveel als een persoon een jaar lang gebruikt.4 De twee cijfers zouden op elkaar gedeeld kunnen worden, maar het resultaat zou geen frequentie zijn: de melding is vrijwillig, komt uit een populatie van onbekende omvang, en een melding op zich bewijst niet dat het geneesmiddel de klacht heeft veroorzaakt.1 Op basis van de gecombineerde beoordeling van de gemelde gevallen en de vakliteratuur bevestigde de PRAC toch het oorzakelijk verband bij oraal ingenomen finasteride; wat niet bekend is, is de frequentie, omdat die op basis van de bestaande data niet te schatten is.125

Deze 325 gevallen gaan over suicidale gedachten. Over de aanhoudende seksuele klacht citeert het beoordelingsrapport van de EMA een Amerikaanse analyse (Ali en collega's, 2015): in de bijwerkingendatabase van de FDA (FAERS) gingen van de 4910 meldingen tussen 1998 en 2013 over mannen van 18-45 jaar die 1 mg gebruikten, 577 over een aanhoudende seksuele stoornis.12 De noemer hiervan is het aantal meldingen, niet het aantal gebruikers, dus ook hieruit is geen frequentie af te leiden. Wat je hieruit kunt meenemen: uit de 325 volgt noch zeldzaamheid, noch frequentie, ook de autoriteit kan er geen percentage uit berekenen.

Over PFS bestaan casusreeksen, follow-uponderzoeken en meldingen aan autoriteiten; een gecontroleerd onderzoek dat de frequentie van de aanhoudende klacht bij gebruikers van finasteride heeft gemeten, heb ik niet gevonden. De follow-up van Michael Irwig uit 2012 onderzocht opnieuw 54 mannen bij wie na het staken van finasteride de seksuele klacht minstens drie maanden was blijven bestaan. Volgens de inclusiecriteria waren het verder gezonde jonge mannen, die voor finasteride geen seksuele stoornis, ziekte of psychiatrische aandoening hadden, en geen oraal receptplichtig medicijn gebruikten.8

De nieuwe meting vond 9-16 maanden later plaats, gemiddeld na 14 maanden, de deelnamegraad was 81%. Bij 96% van de deelnemers was de klacht nog steeds aanwezig, en volgens een vragenlijst die de seksuele functie meet, de ASEX-schaal, voldeed 89% aan de definitie van seksuele stoornis. Noch de duur van het gebruik, noch de tot dan toe verstreken duur van de klacht hing samen met hoe de score van de vragenlijst veranderde.8 Ik had geen toegang tot de volledige tekst van het onderzoek, ik werk vanuit de samenvatting.

De 96% is makkelijk verkeerd te lezen. De noemer is 54 mannen die al bij de opname een aanhoudende klacht hadden, het cijfer toont dus dat bij hen de klacht een jaar later nog aanwezig was. Het toont niet bij welk percentage van de gebruikers van finasteride een aanhoudende klacht ontstaat, en er was ook geen controlegroep.8 Wat je hieruit kunt meenemen: bij wie de klacht al maanden aanhoudt, bleef die in dit onderzoek doorgaans lang bestaan; bij wie het ontstaat, blijkt hieruit niet.

Het mechanisme is niet opgehelderd. Irwig schrijft dat in verschillende rattenproeven 5-alfa-reductaseremmers de erectiefunctie ongunstig veranderden, maar of deze veranderingen blijvend zijn, wordt nog onderzocht.8 Volgens Pereira en Coelho lijkt het syndroom, als het echt bestaat, op te treden bij gevoelige mensen, zelfs na een lage dosis en kort gebruik, en kunnen de symptomen lang aanhouden.7 Wie gevoelig is, en waarom, weten we niet, en het onderzoek weet het ook niet.

In een onderzoek verhoogde het informeren over de bijwerking al tijdens het gebruik de gemelde seksuele bijwerking; over de klacht na het staken zegt dit onderzoek niets. Het nocebo-effect is een bijwerking die niet voortkomt uit het eigen effect van het geneesmiddel.10 Mondaini en collega's gaven in 2007 aan 120 mannen die behandeld werden voor prostaatvergroting een jaar lang dagelijks 5 mg finasteride, zonder de naam ervan te noemen. Aan een van de groepen werd gezegd dat het middel een seksuele bijwerking kan veroorzaken, aan de andere niet.10

Van de 107 mannen die het onderzoek afmaakten, meldde in de geinformeerde groep (55 personen) 43,6% en in de niet-geinformeerde groep (52 personen) 15,3% minstens een seksuele bijwerking.10 Het onderzoek gebruikte een dosis van 5 mg, bij mannen met prostaatklachten, en meette de klacht tijdens het gebruik, daarom is het niet een op een over te dragen op de 1 mg die voor haar wordt gebruikt en op de periode na het staken. Ik had geen toegang tot de volledige tekst, ik werk vanuit de samenvatting.

Hieruit volgt dat het informeren op zich de gemelde klacht kan verhogen. Hoeveel van de aanhoudende klachten nocebo is, daarvoor heb ik geen meting gevonden, en de onderzoeken konden PFS ook niet bevestigen of weerleggen.7 Wat je hieruit kunt meenemen: het bestaan van het nocebo-effect bewijst niet dat de aanhoudende klacht verbeeld is, en ook niet dat het geneesmiddel de oorzaak was.

Voor de seksuele bijwerking tijdens het gebruik is er een gemeten percentage, voor de aanhoudende variant niet. In de placebo-gecontroleerde onderzoeken van de voor haaruitval gebruikte tablet van 1 mg meldde in het eerste jaar 3,8% van de gebruikers van finasteride en 2,1% van degenen die placebo kregen een aan het geneesmiddel toe te schrijven seksuele bijwerking. In de volgende vier jaar daalde dit bij gebruikers van finasteride naar 0,6%, en in het eerste jaar stopte in beide groepen ongeveer 1% hierdoor met het gebruik.2 De volledige lijst en de frequenties staan in het artikel over bijwerkingen van finasteride. De frequentie van de aanhoudende klacht na het staken is niet bekend.3

Volgens Pereira en Coelho moet op basis van de huidige data het gebruik van een 5-alfa-reductaseremmer zorgvuldig en individueel worden afgewogen bij wie eerder depressie, een seksuele stoornis of onvruchtbaarheid heeft gehad.7 Al Saffar en collega's stellen voor dat er bij de start van finasteride een mentale gezondheidsscreening plaatsvindt; dit is het advies van een expertgroep.11

Volgens de EMA moet wie bij finasteride 1 mg een stemmingsverandering opmerkt, het gebruik staken en zo snel mogelijk een arts raadplegen. Bij een seksuele stoornis moet je een arts raadplegen, die indien nodig het staken overweegt.56 Vraag dit aan de arts voordat je begint: moet bij mij vanwege eerdere depressie of seksuele klachten anders afgewogen worden, en wie meld ik het als ik tijdens het gebruik een verandering merk?

Met een aanhoudend symptoom kun je naar een arts gaan, en de vermoede bijwerking kan ook bij de geneesmiddelenautoriteit gemeld worden. Volgens de bijsluiter van Propecia kan de patient de bijwerking ook direct melden bij de autoriteit, en daarmee komt er meer informatie beschikbaar over de veiligheid van het geneesmiddel.3 De EMA werkte in de herbeoordeling van 2025 ook met de Europese database voor dit soort meldingen, EudraVigilance.4 Over het staken van finasteride, en wat er daarna gebeurt met het haar en DHT, schreef ik in een apart artikel.

Wat je hieruit kunt meenemen: de autoriteit werkt met meldingen wanneer ze de veiligheid van een geneesmiddel herbeoordeelt, zoals in 2025 ook bij finasteride.

Microneedling is een mechanische prikkel, heeft geen hormonaal effect, en kan daarom naast middelen die op het DHT-niveau werken worden gebruikt. De Dermastamp is een vast 1 mm, thuisinstrument: de naald prikkelt de omgeving van de follikel, en raakt DHT via zijn mechanisme niet aan. Dit leiden we af uit het mechanisme, het is niet gemeten. Oraal ingenomen finasteride of dutasteride sla je ook op de dag van het stampen niet over. Bij middelen op de hoofdhuid is de dag van het stampen een pauzedag, en de precieze timing verschilt per middel: de timing van de actieve middelen. Voor wie niet aan zijn hormonen wil raken, is dit een blijvende weg, met een beperking: in het onderzoek dat de combinatie meette, kreeg elke groep ook minoxidil, en het onderzoek werd uitgevoerd met een 1,5 mm klinische roller, niet met ons vaste 1 mm instrument; voor los gebruik is er minder data. Wat het kan, wat het niet kan, en voor wie het niet geschikt is: dat heb ik allemaal op de productpagina beschreven.

Bekijk de Dermastamp