Finasteride en kinderwens: wat weten we over sperma, de zwangere partner en de spray?

Ik gebruik al drie jaar finasteride vanwege mijn haaruitval, en al vier jaar minoxidil. Als jullie een kinderwens hebben, komen bij finasteride drie vragen op: schaadt het het sperma, kan het de zwangere partner of de ongeboren baby schaden, en moet het, en zo ja hoeveel tijd van tevoren, gestaakt worden. De vraag bereikt ook de zwangerschapsadviesdiensten: bij de Canadese Motherisk-dienst ging tussen 2002 en 2007 van de 188.188 aanvragen 301 (0,16 procent) over de vraag of de vader een medicijn gebruikt, en binnen deze groep stond, naast methotrexaat, prednison en azathioprine, ook finasteride bij de meest gevraagde middelen1.

Het antwoord is anders bij de tablet van 1 mg, de tablet van 5 mg, dutasteride en de op de hoofdhuid gesprayde spray, daarom beschrijf ik ze elk apart, samen met de officiële documenten, die ook onderling verschillen. Over de basis van finasteride en dutasteride, hun werkingsmechanisme en hun bijwerkingen schreef ik in het hoofdartikel.

Bij een dagelijkse dosis van 1 mg werd bij gezonde jonge mannen ten opzichte van placebo geen verandering in het sperma gemeten; een lichte, deels tijdelijke daling werd gemeten bij de dosis van 5 mg en bij dutasteride. De onderzoeken kijken naar vier dingen. Het zaadvolume is de hoeveelheid vocht die bij één zaadlozing vrijkomt, in milliliter. De spermaconcentratie geeft aan hoeveel spermatozoa er in één milliliter zitten, het totale spermaaantal hoeveel er bij één zaadlozing in totaal zijn, dus het product van concentratie en volume. Daarom kan het totale spermaaantal ook dalen zonder dat de concentratie verandert: als er minder zaadvocht is. De motiliteit is de beweeglijkheid van de spermatozoa, de morfologie hun vorm.

Dagelijks 1 mg, de dosis die voor haaruitval is toegelaten. In 1999 deelden Overstreet en collega's 181 gezonde mannen, tussen 19 en 41 jaar, willekeurig in voor dagelijks 1 mg finasteride of placebo, dubbelblind, gedurende 48 weken, en van hen leverde een groep van 79 personen regelmatig een zaadmonster. Finasteride veranderde de spermaconcentratie, het totale spermaaantal, de motiliteit en de vorm niet significant. Het zaadvolume daalde bij de finasteride-gebruikers met 0,3 ml (11 procent), bij de placebo-gebruikers met 0,2 ml (8 procent), en er was geen significant verschil tussen de twee groepen. De conclusie van de auteurs is dat de behandeling van 48 weken de spermaproductie niet beïnvloedde2. De beperking is dat het over gezonde, niet-onvruchtbare mannen gaat, en de spermagegevens van de daaropvolgende 60 weken worden in het abstract niet vermeld; tot de volledige tekst had ik geen toegang. Volgens de Britse productinformatie van het originele preparaat (Propecia) meldde in drie 12 maanden durende, placebogecontroleerde onderzoeken (945 mannen kregen Propecia, 934 placebo) 0,8 procent van de Propecia-gebruikers en 0,4 procent van de placebo-gebruikers een verminderd zaadvolume als bijwerking. Het document noemt ook een apart onderzoek waarin het effect op het zaadvolume niet verschilde van placebo3. De Amerikaanse productinformatie noemt uit een 48 weken durend onderzoek precies hetzelfde cijferpaar als Overstreet (0,3 ml en 11 procent, tegenover 0,2 ml en 8 procent)4, dus is dit vermoedelijk hetzelfde onderzoek, en geen aparte bevestiging.

Dagelijks 5 mg, de dosis voor prostaatvergroting, vijfmaal de dosis voor haaruitval. Amory en collega's onderzochten in 2007 99 gezonde mannen gedurende een jaar: 34 kregen dagelijks 5 mg finasteride, 33 dagelijks 0,5 mg dutasteride, 32 placebo. Het totale spermaaantal daalde ten opzichte van de uitgangswaarde in week 26 significant, bij finasteride met 34,3, bij dutasteride met 28,6 procent. In week 52 (de daling was bij finasteride 16,2, bij dutasteride 24,9 procent) en 24 weken na het einde van de behandeling (6,2 en 23,3 procent) was het verschil bij geen van beide meer significant. De motiliteit daalde bij beide stoffen met 6–12 procent, zowel tijdens de behandeling als bij de follow-up, de vorm veranderde bij geen van beide. De auteurs beschrijven dit als een lichte, na het staken schijnbaar omkeerbare daling5. Deze percentages zijn ten opzichte van de uitgangswaarde, niet gecorrigeerd voor placebo.

Het overzichtsartikel van Quintero en collega's uit 2026 brengt finasteride in verband met een daling van het spermaaantal van 34, dutasteride van 29 procent6. Het abstract noemt niet uit welk onderzoek deze cijfers komen. Afgerond komen ze overeen met de waarden van het Amory-onderzoek in week 26 (34,3 en 28,6 procent), daarom is mijn eigen conclusie dat ze hier vermoedelijk vandaan komen; als dat zo is, gaat het om de tijdelijke waarde van de dosis van 5 mg, die in week 52 al niet meer significant was, en niet om de dosis van 1 mg. Voor de dosis van 1 mg is het placebogecontroleerde gegeven dat van het Overstreet-onderzoek.

De Amerikaanse productinformatie van de tablet van 5 mg beschrijft ook een onderzoek van 24 weken bij gezonde vrijwilligers: de mediaan van het zaadvolume daalde met 0,6 ml (22,1 procent), en daarmee daalde ook het totale spermaaantal per zaadlozing. De concentratie, de motiliteit, de vorm en de zuurgraad (pH) veranderden klinisch niet wezenlijk. De waarden bleven binnen het normale bereik, en herstelden na het staken van het middel, gemiddeld binnen 84 weken7. Het aantal deelnemers en de controlegroep worden in het document niet vermeld.

Dagelijks 0,5 mg dutasteride. Volgens de met het EMA afgestemde officiële mededeling uit 2025 is dutasteride geïndiceerd voor de symptomatische behandeling van goedaardige prostaatvergroting, haaruitval staat niet bij de indicaties8. De Britse productinformatie van Avodart beschrijft gezonde vrijwilligers tussen 18 en 52 jaar (27 kregen dutasteride, 23 placebo), met 52 weken behandeling en 24 weken follow-up. In week 52 daalde, gecorrigeerd voor placebo, het totale spermaaantal met 23, het zaadvolume met 26, de motiliteit met 18 procent, de concentratie en de vorm veranderden niet. 24 weken na de behandeling lag het totale spermaaantal nog steeds 23 procent onder de uitgangswaarde. De gemiddelde waarden bleven binnen het normale bereik, en bereikten niet de vooraf vastgestelde klinisch relevante verandering van 30 procent, maar bij twee mannen daalde het spermaaantal in week 52 met meer dan 90 procent, met gedeeltelijk herstel bij de follow-up. Volgens het document kan de mogelijkheid van verminderde mannelijke vruchtbaarheid niet worden uitgesloten9. De Amerikaanse productinformatie stelt dat het effect op het totale spermaaantal na 24 weken follow-up niet was hersteld10.

Het document noemt niet om welk onderzoek het gaat. Op basis van de dosis, de 52 weken behandeling, de 24 weken follow-up en de gezonde vrijwilligers is het waarschijnlijk dat het dezelfde studie is, gecorrigeerd voor placebo, die Amory en collega's ten opzichte van de uitgangswaarde publiceerden, daarom neem ik de twee cijferreeksen niet als twee aparte bevestigingen. De systematische review van Jebli en collega's uit 2026 (een beschrijvende samenvatting van 184 onderzoeken, zonder meta-analyse) richtte zich op recentere onderzoeken die goed of sterk bewijs leveren voor een schadelijk effect van bepaalde middelen op de mannelijke hormonen of de vruchtbaarheid, en noemt dutasteride daaronder; tot de volledige tekst had ik geen toegang, daarom kan ik niet zien op welke onderzoeken dit precies berust11.

De op de hoofdhuid gesprayde finasteride. Onderzoek naar sperma of vruchtbaarheid heb ik niet gevonden, en de productinformatie van de spray stelt dat het effect op de menselijke vruchtbaarheid niet is onderzocht12. Hierover verderop een aparte sectie.

Wat je hieruit kunt meenemen: als je een spermacijfer leest, kijk dan naar welke dosis, welke week en waarmee vergeleken het gaat. Bij de dosis van 1 mg werd bij gezonde mannen ten opzichte van placebo geen verschil gemeten, de lichte daling werd gemeten bij de dosis van 5 mg en bij dutasteride, en bij dutasteride was het totale spermaaantal volgens de documenten na 24 weken follow-up nog niet teruggekeerd naar de uitgangswaarde.

Bij mannen die zich bij een vruchtbaarheidskliniek meldden en finasteride gebruikten, is na het staken van het middel een grote verbetering beschreven, zonder controlegroep. Oligospermie betekent dat er weinig spermatozoa in het zaad zitten, azoöspermie dat er helemaal geen in zitten.

Samplaski en collega's bekeken in 2013 de database van 2008 tot 2012 van een vruchtbaarheidskliniek voor mannen in Toronto. Van de 4400 aanmeldingen gebruikten er 27 (0,6 procent) finasteride, gemiddeld 1,04 mg per dag, gemiddeld al 57,4 maanden. Na het staken van het middel steeg het spermaaantal gemiddeld tot 11,6 maal de uitgangswaarde. Van degenen met een concentratie onder 5 miljoen/ml steeg deze bij 57 procent tot boven 15 miljoen/ml. Bij niemand daalde het spermaaantal, en de hormoonwaarden, de motiliteit en de vorm veranderden niet. De conclusie van de auteurs is dat finasteride ook in lage dosis bij sommige mannen het spermaaantal kan verlagen, dat het bij mannen met verminderde vruchtbaarheid en weinig spermatozoa gestaakt moet worden, en dat het voorzichtig gebruikt moet worden bij wie een kinderwens heeft13. Dit was een voor- en nameting zonder controlegroep, in een groep die al vanwege onvruchtbaarheid werd onderzocht, en hoeveel tijd na het staken opnieuw werd gemeten, vermeldt het abstract niet. Zonder controlegroep is ook niet te scheiden hoeveel van de verbetering aan het staken van het middel te danken is, want een hernieuwde meting na een zeer slechte uitslag kan ook toevallig beter uitvallen. Mijn eigen lezing is dat het gemiddelde van 11,6 maal sterk wordt opgetrokken door de gevallen met een zeer lage uitgangswaarde, en dat hieruit dus niet volgt dat het spermaaantal van een gezonde man door finasteride tot een tiende zou dalen.

De gevalsbeschrijvingen wijzen dezelfde kant op. Liu en collega's beschreven in 2008 (dezelfde groep uit Toronto) twee mannen die dagelijks 1 mg gebruikten tegen haaruitval. Bij de één werd al meer dan een jaar azoöspermie gemeten, en stond een biopsie van de teelbal gepland; zes maanden na het staken van finasteride was de concentratie 5,5 miljoen/ml. Bij de ander steeg de concentratie van 4 miljoen/ml na 3 maanden naar 6,6, na 6 maanden naar 18,7 miljoen/ml14. Chiba en collega's beschreven in 2011 een man bij wie vijf jaar eerder al weinig spermatozoa waren gemeten, en die na een jaar dagelijks 1 mg finasteride azoöspermisch werd; na het staken steeg zijn zaadvolume meteen, en 16 weken later steeg de concentratie tot boven 10 miljoen/ml. Volgens de auteurs kan het middel bij mannen met een al beschadigde spermaproductie deze verder verslechteren15.

Tu en Zini beschreven in 2011 een man van 48 jaar met normale spermawaarden, maar een hoge DNA-fragmentatie (de fragmentatie van het DNA van de spermatozoa), die een lage dosis finasteride gebruikte. De fragmentatie-index was een jaar eerder 30 procent, en twee maanden later opnieuw gemeten nog steeds evenveel; na het staken daalde deze na 3 maanden naar 21, na nog eens 3 maanden naar 16,5 procent. Tot het moment van publicatie was er geen kind geboren, en de auteurs veronderstellen het oorzakelijk verband alleen16. Collodel en collega's onderzochten in 2007 in een vruchtbaarheidscentrum drie jonge mannen die al vijf jaar finasteride gebruikten. Een jaar na het staken herstelde de spermaproductie, verbeterden de motiliteit en de vorm, maar bleef het aandeel spermatozoa met een afwijkend aantal chromosomen (dubbele chromosomenset, of een extra geslachtschromosoom) hoog. De publicatie vermeldt geen meting van vóór de behandeling, daarom kan de oorzaak niet worden beoordeeld17. Ricci en collega's beschreven in 2012 een man die ongeveer 10 jaar finasteride had gebruikt: 3 maanden na het staken werd bij hem een ernstig laag spermaaantal gemeten, een maand later verbeterde de concentratie, de maand daarop werd zijn partner spontaan zwanger, en er werd op tijd een gezond kind geboren18. Dit zijn gevalsbeschrijvingen van één tot drie personen, zonder controlegroep.

Volgens het overzichtsartikel van Drobnis en Nangia uit 2017 is de lage dosis die tegen haaruitval wordt gebruikt door minder onderzoeken bekeken, en toonden deze bij mannen met een normale spermakwaliteit weinig effect, maar bij mannen met weinig spermatozoa een negatief effect op het spermaaantal19. Volgens de Britse productinformatie van Propecia zijn er geen langetermijngegevens over vruchtbaarheid, is er geen gericht onderzoek gedaan bij mannen met verminderde vruchtbaarheid, en werden mannen met een kinderwens aanvankelijk uitgesloten van de klinische onderzoeken. Na het op de markt komen kwamen er spontane meldingen van onvruchtbaarheid en slechte zaadkwaliteit binnen, waarbij bij een deel ook een andere risicofactor speelde, en werd na het staken van het middel melding gemaakt van normalisatie of verbetering van de zaadkwaliteit. In de bijwerkingentabel staat de frequentie van onvruchtbaarheid als „niet bekend”3.

Ook in de meldingen van bijwerkingen komt finasteride voor. Volgens de analyse van Tan en collega's uit 2025 kwam in de Amerikaanse FDA-bijwerkingendatabase tussen 2004 en 2023 finasteride het vaakst voor bij meldingen van verminderde zaadkwaliteit (845 gevallen), dutasteride stond op de tweede plaats (163)20. Gong en collega's vonden in 2026 in dezelfde Amerikaanse database bij finasteride 45 meldingen waarbij na het staken van het middel verbetering optrad, en 5 waarbij de klacht na hervatting terugkwam. Volgens hun abstract is dit sterk bewijs voor een oorzakelijk verband; in de discussie schrijven ze over hetzelfde dat het het oorzakelijk verband ondersteunt, maar dat dit uit spontane meldingen niet definitief kan worden vastgesteld, dat het met een goed opgezet klinisch onderzoek bevestigd moet worden, en dat het aantal van zulke meldingen klein is21. Dit zijn vrijwillige meldingen, en het is niet bekend hoeveel mensen het middel ondertussen gebruikten, daarom meten ze geen frequentie; de auteurs schrijven ook dat bij een bekend middel media-aandacht het aandeel meldingen kan opblazen.

Vraag dit aan je arts, als je al eerder een zwakke spermauitslag had, of al een tijdje aan het proberen bent: is het bij mij aangewezen om finasteride te staken, en is er een spermaonderzoek nodig, ervoor en erna? Bij mannen met weinig spermatozoa en verminderde vruchtbaarheid adviseert de groep van Samplaski het staken.

Of finasteride of dutasteride de kans op bevruchting beïnvloedt, is niet onderzocht. De spermawaarden zijn indirecte signalen; hoeveel maanden een stel nodig heeft om zwanger te worden, is bij geen van beide stoffen gemeten. Drobnis en Nangia beschreven dit gat in 201719, en ook mijn eigen zoektocht vond sindsdien geen zulk onderzoek. Dat er ook tijdens het gebruik van het middel zwangerschap kan ontstaan, tonen de documenten indirect: de Britse productinformatie van Propecia schrijft over zwangerschappen waarbij de vrouw via het zaadvocht van een finasteride-gebruikende man aan het middel werd blootgesteld3.

Ik bekeek drie urologische richtlijnen. De richtlijn voor mannelijke onvruchtbaarheid van de Amerikaanse vereniging voor urologie en reproductieve geneeskunde (AUA/ASRM) (2020, herzien 2024) ziet van de genoemde medicijnen alleen bij finasteride een effect: een verminderd zaadvolume, dat dosisafhankelijk lijkt. Het bewijs wordt als laag van kwaliteit beoordeeld, en er wordt geen aanbeveling gegeven over staken of timing22. De Canadese urologische vereniging plaatst in de azoöspermie-richtlijn uit 2023 de 5-alfa-reductaseremmers (waaronder finasteride en dutasteride) bij de medicijnen waarnaar bij het onderzoek gevraagd moet worden23. In het online hoofdstuk over mannelijke onvruchtbaarheid van de Europese urologische vereniging (EAU) heb ik finasteride en dutasteride in september 2026 niet aangetroffen24.

Een groep haarartsen-auteurs, Trüeb en collega's, stelt in 2022 voor om bij het selecteren van patiënten voor finasteride minstens degene die onzeker is over zijn vruchtbaarheid, maar volgens hen mogelijk zelfs iedereen, te laten onderzoeken door een androloog (de specialist voor mannelijke vruchtbaarheid). Wie dit gênant vindt, kan ook beginnen met een thuis-spermaaantaltest, maar in een twijfelgeval vervangt dit niet het volledige andrologische onderzoek. Bij verminderde vruchtbaarheid moet volgens hen de orale finasteride worden opgeschort25. Dit is de aanbeveling van de auteurs, geen richtlijn van een beroepsvereniging.

Wat je hieruit kunt meenemen: een cijfer voor wanneer je moet staken geeft geen van de richtlijnen die ik doornam; het advies van deskundigen is een spermaonderzoek bij het starten van finasteride, minstens voor wie onzeker is over zijn vruchtbaarheid, volgens de auteurs mogelijk zelfs voor iedereen die met finasteride begint.

Geen van de richtlijnen en productinformatieteksten die ik heb doorgenomen schrijft algemeen voor dat je moet stoppen voor je een kind wilt, en geen enkele geeft een tijdstip. Samplaski en collega's zeggen dat finasteride gestaakt moet worden bij mannen met verminderde vruchtbaarheid en een laag zaadcelaantal, en dat wie een kind wil voorzichtig moet zijn met het gebruik; Trüeb en collega's raden bij verminderde vruchtbaarheid eveneens aan om te stoppen.1325 Als jij en je arts besluiten te stoppen, helpen drie bouwstenen bij de timing: hoe lang het duurt voor het middel uit het bloed verdwijnt, hoe lang het duurt voor een zaadcel klaar is, en wanneer in de casussen verbetering te zien was.

De halfwaardetijd is de tijd waarin de hoeveelheid in het bloed tot de helft daalt. Voor finasteride is dat bij mannen tussen 18 en 60 jaar ongeveer 5–6 uur, boven de 70 jaar ongeveer 8 uur,3 het verdwijnt dus snel uit het bloed. Die van dutasteride wordt in weken gemeten: volgens de Britse productinformatie ongeveer 3–5 weken,9 en volgens de Amerikaanse productinformatie tot 4–6 maanden na het staken aantoonbaar in het bloed.10

Spermatogenese is de aanmaak van zaadcellen: het proces van beginsel-cellen in de testis tot een afgeronde zaadcel. De klassieke schatting van Heller en Clermont uit 1963 komt uit op ongeveer 64 dagen.26 Misell en collega's maten dit in 2006 bij 11 mannen met een normale zaadcelconcentratie: ze lieten hen drie weken lang zwaar water drinken (water gelabeld met de zwaardere vorm van waterstof), en de gelabelde zaadcellen verschenen na gemiddeld 64 ± 8 dagen (42–76 dagen) in het sperma.27 Het overzicht van Amann uit 2008 stelt dat de aangenomen waarde tot 6 dagen kan afwijken, omdat de data uit de jaren 1960 niet precies genoeg zijn.28

In de casussen was de verbetering pas na maanden zichtbaar. Bij de twee gevallen van Liu en collega's na 3 en 6 maanden,14 bij Chiba en collega's na 16 weken,15 bij Tu en Zini na 3, en daarna nog eens 3 maanden.16 Bij de dosis van 5 mg keerde het spermavolume gemiddeld na 84 weken terug naar de uitgangswaarde,7 bij dutasteride lag het totale aantal zaadcellen 24 weken na de behandeling nog altijd 23 procent onder de uitgangswaarde.9

Er is één recent onderzoek naar dutasteride dat ook naar de gebruiksduur keek, met forse beperkingen. Kim en collega's verdeelden 200 patiënten (28 tot 39 jaar) van een Koreaans vruchtbaarheidscentrum in 2025 in vijf groepen van 40, op basis van hoe lang ze daarvoor dagelijks 0,5 mg dutasteride tegen haaruitval hadden gebruikt (korter dan 6 maanden, 6–12, 13–18, 19–24 of langer dan 24 maanden), en herhaalden de metingen 6 maanden na het staken. Hoe langer het gebruik, hoe kleiner het spermavolume en de beweeglijkheid. Na het staken namen in elke groep de beweeglijkheid en het volume toe, maar in de twee groepen met het langste gebruik was de verbetering in beweeglijkheid niet significant, en in de langste groep ook niet die van het volume (p = 0,076). De auteurs berekenden voor het blijvende verschil drempels van 17,8 en 20,3 maanden.29 Er was geen groep die helemaal geen dutasteride had gebruikt, iedereen kreeg naast het staken ook een leefstijlprogramma (beperking van cafeïne, alcohol en roken, slaap, vocht, beweging), er zitten interne tegenstrijdigheden in hun tabellen, en een ingezonden brief noemt de body mass index als mogelijke verstorende factor.30 De 17,8 en 20,3 maanden zijn dus een aanname, en niet bruikbaar als veiligheidsgrens.

Mijn eigen lezing hiervan, geen richtlijn en geen meting: finasteride verdwijnt snel uit het bloed, maar het maken van een zaadcel duurt gemiddeld ongeveer twee maanden (42 tot 76 dagen in de meting van Misell), en in de casussen over mannen met verminderde vruchtbaarheid was de verbetering na 3–6 maanden zichtbaar. Dutasteride zelf blijft maandenlang aantoonbaar in het bloed; hoelang het na het staken in het sperma blijft, daarvan heb ik geen meting gevonden.

Stoppen heeft ook een prijs voor het haar: de Britse productinformatie van Propecia zegt dat het gunstige effect binnen zes maanden begint af te nemen, en binnen 9–12 maanden weer op de uitgangswaarde is.3 Vraag dit aan je arts: is stoppen bij mij, met dit middel en deze zaadanalyse, überhaupt zinvol, en zo ja, hoeveel eerder dan de poging?

Alle drie de oraal ingenomen middelen zijn gecontra-indiceerd bij vrouwen die zwanger zijn of zwanger kunnen worden, omdat ze de ontwikkeling van de uitwendige geslachtsorganen van een mannelijke foetus kunnen verstoren; of er een condoom nodig is vanwege het sperma van de man, staat per middel anders in de productinformatie. De Britse productinformatie van Propecia motiveert dit doordat deze middelen in bepaalde weefsels de omzetting van testosteron naar DHT remmen, en bij toediening aan een zwangere vrouw afwijkingen kunnen veroorzaken aan de uitwendige geslachtsorganen (penis en scrotum) van een mannelijke foetus.3 Ook de productinformatie van 5 mg finasteride en die van dutasteride contra-indiceren beide voor vrouwen die zwanger zijn of zwanger kunnen worden.319

De tablet en de capsule. De intacte, omhulde finasteride-tablet mag bij normaal gebruik worden vastgehouden. De gebroken of verpulverde tablet mag een vrouw die zwanger is of zwanger kan worden echter niet hanteren, omdat de werkzame stof kan worden opgenomen en dit een risico voor een mannelijke foetus kan vormen.3 Als er toch contact is geweest, moet volgens de Amerikaanse productinformatie de betrokken huid onmiddellijk met water en zeep worden gewassen.4 Bij de dutasteride-capsule lopen de twee productinformatieteksten uiteen. De Britse productinformatie zegt dat dutasteride door de huid wordt opgenomen, en dat vrouwen, kinderen en adolescenten daarom contact met een lekkende capsule moeten vermijden, en de huid na contact onmiddellijk met water en zeep moeten wassen.9 De Amerikaanse productinformatie is strenger: een vrouw die zwanger is of zwanger kan worden mag de Avodart-capsule helemaal niet vastpakken, en als ze toch met een lekkende capsule in contact komt, moet de betrokken huid onmiddellijk met water en zeep worden gewassen.10

Hoeveel van het middel komt in het sperma terecht? Een nanogram (ng) is een miljardste van een gram. Bij 1 mg per dag was finasteride na zes weken niet meer aantoonbaar in 60 procent (21 van de 35) van de spermamonsters van 35 mannen, met een gemiddelde van 0,26 en een hoogste gemeten waarde van 1,52 ng/ml. De Amerikaanse productinformatie rekent met het slechtste geval: bij de hoogste waarde, 5 ml sperma per dag en volledige vaginale opname zou een vrouw dagelijks maximaal 7,6 ng krijgen, wat 650 keer minder is dan de 5 microgram (5000 ng) die bij mannen het DHT-gehalte in het bloed niet veranderde.4 De Britse productinformatie van Propecia zegt dat per ejaculatie minder dan 0,001 procent van de dosis van 1 mg in het sperma terechtkomt, en op basis van onderzoek bij rhesusapen is deze hoeveelheid vermoedelijk geen risico voor een mannelijke foetus: bij drachtige apen veroorzaakte een dagelijkse intraveneuze dosis van 800 ng, gedurende de hele embryonale en foetale ontwikkeling, geen afwijkingen bij mannelijke foetussen, wat minstens 750 keer de grootst geschatte blootstelling via sperma is.3

Bij 5 mg per dag liep finasteride in het sperma van 69 gezonde mannen na 6–24 weken uiteen van niet aantoonbaar tot 10,54 ng/ml, met een oudere, minder gevoelige meting bij 16 mannen tot 21 ng/ml; de Amerikaanse productinformatie schat dit op 50–100 keer minder dan de genoemde 5 microgram.7 De Britse productinformatie van Proscar zegt dat niet bekend is of contact van een zwangere vrouw met het sperma van een man die 5 mg gebruikt een mannelijke foetus schaadt; bij drachtige rhesusapen veroorzaakte dezelfde dagelijkse intraveneuze dosis van 800 ng, ongeveer 60–120 keer de geschatte hoeveelheid uit het sperma van een man die 5 mg gebruikt, geen afwijkingen bij mannelijke foetussen.31

Bij 0,5 mg dutasteride per dag was er na 12 maanden in het sperma van 26 mannen gemiddeld 3,4 ng/ml (0,4–14), dat is gemiddeld 11,5 procent van het serumniveau. De Amerikaanse productinformatie schat voor een vrouw van 50 kilo, met 5 ml sperma en volledige opname, een bloedspiegel van ongeveer 0,0175 ng/ml, wat ongeveer 100 keer minder is dan wat in dierproeven afwijkingen aan de mannelijke geslachtsorganen veroorzaakte, en meer dan 96 procent van de dutasteride in sperma is eiwitgebonden, wat de hoeveelheid die beschikbaar is voor vaginale opname kan verminderen. In het onderzoek bij drachtige apen waren de uitwendige geslachtsorganen van mannelijke nakomelingen niet vervrouwelijkt; bij de hoogste onderzochte dosis waren echter het gewicht van bijnier en prostaat bij de foetussen lager, en het gewicht van eierstok en testis hoger. De productinformatie berekent deze doses, uitgaand van het slechtste geval (de hoogste gemeten spermaconcentratie en volledige opname), op maximaal 16 keer de grootst mogelijke blootstelling van een vrouw, of 32–186 keer omgerekend naar lichaamsgewicht.10 De Britse productinformatie van Avodart zegt dat niet bekend is of dutasteride via sperma een mannelijke foetus schaadt; als dat zo is, is het risico het grootst in de eerste 16 weken van de zwangerschap. Op basis van de aapgegevens acht de productinformatie dit onwaarschijnlijk, en adviseert ze hoe dan ook een condoom als de partner zwanger is of kan worden.9

De condoomvraag per middel:

De bronnen voor de tabel zijn de Britse SmPC's van Propecia,3 Proscar31 en Avodart,9 plus de Hongaarse SmPC van Fynzur,12 aan Amerikaanse kant de drie FDA-productinformatieteksten4710 en de mededeling van de FDA uit 2025.32 Ik heb geen Hongaarse of andere EU-SmPC voor 1 mg finasteride gezien, daarom citeer ik daar de Britse tekst.

Over geboortes is weinig data. De Britse productinformatie van Propecia meldt dat er uit meldingen na het in de handel brengen, van vrouwen die tijdens de zwangerschap via sperma werden blootgesteld, gegevens zijn over 8 levend geboren jongens, en dat bij één achteraf gemelde casus de zuigeling een eenvoudige hypospadie had (waarbij de opening van de urinebuis niet aan de top van de penis zit). Volgens de productinformatie kan hieruit geen oorzakelijk verband worden afgeleid, en komt hypospadie relatief vaak voor, bij 0,8–8 van elke 1000 levend geboren jongens. In klinisch onderzoek werden nog eens 9 jongens geboren na blootstelling via sperma, zonder gemelde afwijkingen.3 Dat zijn 8, plus nog eens 9, levend geboren jongens, te weinig om een zeldzame afwijking uit te sluiten.

Zeng en collega's bekeken in 2025 3210 meldingen van blootstelling via de vader uit de 16.180.533 meldingen in de FDA-bijwerkingendatabase tussen 2010 en 2022, en de combinatie van finasteride met cryptorchidisme (waarbij de testis niet in het scrotum indaalt) gaf een disproportioneel meldingssignaal, gebaseerd op 11 meldingen.34 Een meldingsratio meet hoeveel vaker een middel en een symptoom samen in meldingen voorkomen dan bij andere middelen; het meet geen risico, omdat niet bekend is hoeveel vaders het middel gebruikten. De auteurs zeggen dat het signaal indirect is maar aanleiding geeft tot een vermoeden, en dat de meldingen vertekend kunnen zijn. Een vervolgonderzoek dat duizenden vaders vanaf het medicijngebruik tot aan de geboorte volgt (een cohort- of registeronderzoek) heb ik voor finasteride en dutasteride niet gevonden.

Wat je hieruit kunt meenemen: de condoomvraag hangt af van welk middel je gebruikt. De Britse productinformatieteksten schrijven bij 1 mg finasteride geen condoom voor, adviseren bij 5 mg het contact met sperma te beperken, en raden bij dutasteride een condoom aan. Houd de gebroken tablet en de dutasteride-capsule (volgens de Amerikaanse productinformatie ook de intacte) uit de buurt van je zwangere of mogelijk zwangere partner.

Mogelijk, maar meten is er niet naar gedaan: de productinformatie van de spray stelt dat het effect op de menselijke vruchtbaarheid niet is onderzocht.12 De gedachte volgt uit het feit dat het finasteride-gehalte in het bloed veel lager is, en DHT ook minder daalt; voor de zwangere partner heeft de spray echter een eigen risico via huidcontact. Finasteride dat op de hoofdhuid wordt gesprayd, wordt in Hongarije verkocht als Fynzur, en in meerdere EU-landen als Finjuve, en is een receptplichtig geneesmiddel. Ook bij mij kwam de gedachte op dat de spray bij kinderwens misschien de behapbaardere weg is. Deze drie feiten samen geven het beeld.

Het eerste feit: vruchtbaarheid is niet onderzocht. Een onderzoek naar de spray op sperma, zaad of conceptie heb ik niet gevonden, en ook geen meting van finasteride in sperma na gebruik van de spray. De productinformatie stelt dat, omdat de gemiddelde piekwaarde van finasteride in het bloed na de spray meer dan honderd keer lager is dan bij de tablet van 1 mg, het “onwaarschijnlijk” is dat de werkzame stof in het sperma terechtkomt.12 Dat is de conclusie van de productinformatie, zonder meting erachter.

Het tweede feit: de bloedspiegel is lager, en DHT daalt minder. Piraccini en collega's verdeelden 458 mannen tussen 18 en 40 jaar in 2022 willekeurig over de spray (189), placebo (184) of een dagelijkse tablet van 1 mg (85), dubbelblind, gedurende 24 weken, in 45 Europese centra, waaronder 6 in Hongarije. In week 24 was de hoogste finasteride-bloedspiegel bij de spray gemiddeld 48,0, bij de tablet 5029 picogram/ml (een picogram is een duizendste van een nanogram). Het DHT-gehalte in het bloed daalde bij de spray met 34,5, bij de tablet met 55,6 procent ten opzichte van de uitgangswaarde, en veranderde niet in de placebogroep.35 De productinformatie van de spray zegt dat van degenen bij wie DHT bij aanvang binnen het normale bereik lag, dit bij de spray bij 15,3 procent en bij de tablet bij 55,2 procent onder het normale bereik zakte, en beide dalingen waren klinisch significant.12 Volgens de auteurs sluit dit voor geen van beide vormen bijwerkingen uit die met de DHT-daling samenhangen en het hele lichaam betreffen, maar bij de spray zijn ze minder waarschijnlijk.35 Vruchtbaarheid was in dit onderzoek geen eindpunt.

Het derde feit: voor de zwangere partner heeft de spray een eigen risico. De productinformatie zegt dat een vrouw die zwanger is of zwanger kan worden niet in contact mag komen met de spray, met de behandelde hoofdhuid en met de oppervlakken waarop de spray terecht is gekomen, omdat de finasteride kan worden opgenomen en dit een risico voor een mannelijke foetus kan vormen; na onbedoeld contact moet het betrokken lichaamsdeel grondig worden gewassen. De behandelde hoofdhuid mag tot het droog is geen kussen, helm of hoed raken, en de spray moet minstens 6 uur op de hoofdhuid blijven zitten.12 Naast het verbod voor zwangere vrouwen geeft de productinformatie geen tijdslimiet. Een Engelstalige haaruitval-blog (Perfect Hair Health) schrijft in een update uit 2025 over ongeveer 30 minuten droogtijd en evenzoveel te vermijden lichamelijk contact,36 milder dan de officiële productinformatie. De eigen schatting van de productinformatie is dat bij de hoogste aanbevolen dagdosis de bloedspiegel van de behandelde man 39 keer lager is dan de blootstelling die bij drachtige rhesusapen nog geen schadelijk effect gaf, en die van de partner schat ze nog lager in;12 het verbod geldt desondanks. Bij de tablet is deze voorzorg niet nodig: de intacte tablet mag worden vastgehouden, en de regel over sperma verschilt per middel.

De spray en de tablet verschillen ook op een ander vlak. De herbeoordeling van het EMA uit 2025 bevestigde dat suïcidale gedachten kunnen optreden bij oraal ingenomen finasteride van 1 mg, met een onbekende frequentie. In de Europese bijwerkingendatabase zijn 325 zulke gevallen geïdentificeerd, 313 in verband met finasteride en 13 met dutasteride (in één geval werden beide gemeld), tegen een geschat gebruik van ongeveer 270 miljoen respectievelijk 82 miljoen patiëntjaren (een patiëntjaar is het gebruik door één persoon gedurende één jaar). Voor de spray is er volgens de autoriteit onvoldoende bewijs voor een oorzakelijk verband, daarom is de productinformatie van de spray niet veranderd.837 Over de tablet schreef ik dit uitgebreid in het hoofdartikel, over de spray in het artikel over topicale finasteride.

Mijn eigen lezing: “milder kan zijn” is een conclusie die volgt uit de lagere bloedspiegel en de kleinere DHT-daling, zonder vruchtbaarheidsmeting erachter. Tijdens de zwangerschap geeft de spray echter een nieuwe taak erbij: de behandelde hoofdhuid, het kussen, de muts en je hand uit de buurt van je partner houden, iets wat bij de tablet niet nodig is. Vraag dit aan je voorschrijvend arts als je zou overstappen naar de spray: heeft de spray bij mij een voordeel ten opzichte van de tablet tijdens de kinderwens, en hoe gaan we om met huidcontact als mijn partner zwanger wordt?

Voor minoxidil is er geen onderzoek naar menselijke vruchtbaarheid; er zijn dierproeven en één signaal uit bijwerkingenmeldingen. De productinformatie van oraal minoxidil (Loniten) stelt dat er bij de mens geen vruchtbaarheidsdata zijn; bij mannelijke en vrouwelijke ratten daalde het bevruchtingspercentage dosisafhankelijk, bij één tot vijf keer de hoogste dosis die bij de mens voor bloeddrukbehandeling wordt gebruikt.38 Het laaggedoseerde, oraal ingenomen minoxidil dat tegen haaruitval wordt gebruikt, valt buiten de goedgekeurde indicatie, hier heb ik niet apart naar gekeken. Ook de productinformatie van de 5 procent oplossing voor uitwendig gebruik (Regaine) rapporteert alleen rattendata: het bevruchtings- en innestelingspercentage daalde bij minstens 8 keer de menselijke blootstelling oraal, en bij minstens 25 keer subcutaan.39

Het systematische overzicht van Santana en collega's uit 2023 verzamelde 31 cel- en knaagdieronderzoeken. Volgens de auteurs gedroegen beide middelen zich als hormoonverstorende stoffen, en veroorzaakten ze vooral in de testis oxidatieve stress (een overmaat aan zuurstof-afgeleide moleculen die cellen beschadigen) en structurele veranderingen, en finasteride zou schadelijker kunnen zijn voor de mannelijke reproductieve gezondheid.40 Dit is geen menselijke data. De Britse productinformatie van Propecia zegt dat dierproeven geen relevant nadelig effect op de vruchtbaarheid lieten zien (over de meldingen van onvruchtbaarheid na het in de handel brengen schreef ik hierboven),3 en het artikel van Santana schrijft ook dat er geen consensus is dat minoxidil de mannelijke vruchtbaarheid zou aantasten. De analyse van Gong en collega's uit 2026 vond in bijwerkingenmeldingen naast finasteride en dutasteride ook voor minoxidil een signaal voor onvruchtbaarheid; de auteurs benadrukken dat dit een meldingssignaal is, zonder frequentie of oorzakelijk verband, en de samenvatting splitst de topicale en orale vorm niet uit.41 Over het gecombineerde gebruik van finasteride met topicaal minoxidil geeft noch de productinformatie van de tablet van 1 mg, noch die van de spray gegevens.312

Of minoxidil op de hoofdhuid van de man via aanraking effect heeft op de zwangere partner, heb ik niet uitgezocht, daarom schrijf ik daar niets over. Wat je hieruit kunt meenemen: voor minoxidil is er geen onderzoek naar menselijke vruchtbaarheid, alleen dierproeven en één meldingssignaal, dus als jullie een kind plannen, leg dit naast finasteride ook aan de arts voor.

De reden voor de wachttijd bij bloeddonatie is dezelfde als bij een zwangere partner: het afgenomen bloed kan bij een zwangere vrouw terechtkomen. De Amerikaanse productinformatie van Avodart zegt dat je na dutasteride minstens 6 maanden geen bloed mag geven, zodat een zwangere vrouw geen dutasteride via een bloedtransfusie krijgt.10 In de Britse productinformatieteksten van Avodart en Propecia heb ik geen waarschuwing over bloeddonatie gevonden, dus is de regel van de bloedbank in jouw eigen land bepalend.

De antwoorden hangen af van jouw middel, jouw zaadanalyse en jouw situatie, dus is het de moeite waard deze op te schrijven voordat je naar je voorschrijvend arts gaat, of naar een androloog als jullie ook het sperma willen laten onderzoeken:

• Welk middel gebruik ik precies (finasteride 1 mg of 5 mg, dutasteride of de spray), en wat schrijft de productinformatie over sperma en een zwangere partner?
• Is nu, terwijl ik het middel gebruik, een zaadanalyse nodig, en als ik stop, wanneer is het zinvol die te herhalen?
• Is stoppen bij mij vóór de poging überhaupt zinvol, en zo ja, hoeveel eerder?
• Wat gebeurt er ondertussen met mijn haar, en wanneer kan ik weer beginnen?
• Als ik zou overstappen naar de spray, heeft die bij mij een voordeel tijdens de kinderwens, en hoe gaan we om met huidcontact als mijn partner zwanger wordt?
• Wat doe ik met minoxidil en de andere middelen die ik op mijn haar gebruik?