Skutki uboczne finasterydu: jak częste są, co ustępuje, i co powinien o nich wiedzieć lekarz?

W pierwszym roku 3,8 procent przyjmujących finasteryd i 2,1 procent przyjmujących placebo zgłosiło działanie niepożądane o charakterze seksualnym przypisywane lekowi. To zbiorcze dane trzech, po 12 miesięcy każde, badań kontrolowanych placebo, podwójnie zaślepionych: 945 mężczyzn przyjmowało finasteryd 1 mg dziennie, 934 otrzymywało placebo, wszyscy w wieku 18 do 41 lat, z wypadaniem włosów typu męskiego.2 Różnica między nimi, około 1,7 punktu procentowego, to to, co można przypisać lekowi; bez grupy placebo samo 3,8 byłoby mylące.

Szczegółowo, według charakterystyki produktu leczniczego (opisu leku zatwierdzonego przez urząd, dla lekarzy): spadek libido zgłosiło 1,8 procent przyjmujących finasteryd i 1,3 procent przyjmujących placebo, zaburzenia erekcji 1,3 i 0,7 procent, mniejszą objętość ejakulatu 0,8 i 0,4 procent. Objętość ejakulatu zmierzono też w osobnym badaniu, i tam nie było różnicy względem placebo.1

Z czasem dolegliwość stała się rzadsza: w kolejnych czterech latach u przyjmujących finasteryd spadła do 0,6 procent, a do piątego roku każda pozycja spadła poniżej 0,3 procent. U tych, którzy odstawili lek, dolegliwość ustąpiła, a u wielu także wśród tych, którzy go kontynuowali. Z powodu dolegliwości seksualnej w pierwszym roku przerwało przyjmowanie około 1 procent na obu ramionach; z powodu jakiegokolwiek zdarzenia niepożądanego 1,7 procent przyjmujących finasteryd i 2,1 procent przyjmujących placebo.1

Co z tego wynika: w pierwszym roku o 1,7 punktu procentowego więcej przyjmujących lek zgłosiło dolegliwość seksualną niż przy placebo, i w badaniach ten odsetek spadał w kolejnych latach.

Charakterystyka produktu leczniczego finasterydu 1 mg dzieli działania niepożądane na dwa poziomy. Spadek libido, zaburzenia erekcji, zaburzenia ejakulacji i depresja są „niezbyt częste”, co według skali dokumentu znaczy, że dotyczy 1–10 osób na 1000; dla pozycji seksualnych to nadwyżka względem placebo w 12. miesiącu.1

Częstość pozostałych pozycji jest „nieznana”: lęk, myśli samobójcze, tkliwość i powiększenie piersi, ból w okolicy jąder, krwisty ejakulat, niepłodność, reakcja nadwrażliwości (wysypka, świąd, pokrzywka, obrzęk), kołatanie serca i wzrost enzymów wątrobowych. „Częstość nieznana” znaczy, że z danych nie można oszacować częstości, bo te pozycje pochodzą z dobrowolnych zgłoszeń po wprowadzeniu leku na rynek; nie znaczy rzadkie, ani częste. Przy depresji dokument osobno zaznacza, że w badaniach kontrolowanych jej częstość nie różniła się od placebo, a klasyfikacja pochodzi ze zgłoszeń po wprowadzeniu na rynek.1 Streszczenie listu z 2023 roku, opublikowanego w czasopiśmie urologicznym, podaje jednak, że większość obecnych dowodów z literatury dermatologicznej wskazuje na częstsze objawy depresyjne u przyjmujących inhibitor 5-alfa-reduktazy; związku przyczynowo-skutkowego z myślami samobójczymi autorzy nie uznali za wyjaśniony.6 Związek przyczynowo-skutkowy z myślami samobójczymi potwierdziła w 2025 roku ocena unijna, patrz poniżej.10

Dane cytuję z dokumentu tabletki 1 mg dziennie, zarejestrowanej przy wypadaniu włosów. Finasteryd 5 mg jest przeznaczony na powiększenie prostaty, dla starszych mężczyzn, więc jego dane dotyczą innej dawki i innej grupy wiekowej; gdzie w artykule podaję dane dla 5 mg, oznaczam to osobno.2 Co z tego wynika: przy liście działań niepożądanych sprawdź, z dokumentu jakiej dawki pochodzi, i czy przy pozycji stoi liczba, czy „częstość nieznana”.

Tak, dziś jest to zapisane w dokumentach zarówno amerykańskiej, jak i europejskiej agencji leków. Na amerykańskiej liście działań niepożądanych po wprowadzeniu na rynek depresja znajdowała się już w wersji z 2010 roku;9 rewizja z lipca 2022 dodała do niej myśli samobójcze i zachowania samobójcze.2 W Europie 19 czerwca 2025 grupa koordynacyjna do spraw procedur wzajemnego uznawania i zdecentralizowanej (CMDh) państw członkowskich zatwierdziła środki komitetu bezpieczeństwa Europejskiej Agencji Leków (PRAC). PRAC po unijnym przeglądzie potwierdził, że myśli samobójcze są działaniem niepożądanym tabletki finasterydu 1 i 5 mg; ich częstości nie można oszacować z dostępnych danych, a większość przypadków zgłoszono u przyjmujących tabletkę 1 mg.3

Przegląd znalazł w europejskiej bazie danych działań niepożądanych 325 przypadków, 313 dla finasterydu i 13 dla dutasterydu (w jednym przypadku zgłoszono obie substancje), przy szacowanym stosowaniu na poziomie około 270 milionów i odpowiednio 82 milionów pacjentolat; pacjentolata to liczba osób razy liczba lat przyjmowania. Większość przypadków dotyczyła pacjentów leczonych z powodu wypadania włosów. To nie jest częstość: dane pochodzą ze zgłoszeń dobrowolnych, dlatego według urzędu częstości nie można oszacować.13 PRAC uznał jednak, że korzyść z finasterydu i dutasterydu przy wszystkich zatwierdzonych zastosowaniach wciąż przewyższa ryzyko.3 Przy dutasterydzie związku nie udało się potwierdzić, ale ponieważ działa tak samo, z ostrożności ostrzeżenie dodano też do jego dokumentu. Przy finasterydzie w sprayu na skórę głowy przegląd nie znalazł związku.3

Charakterystyka produktu tabletki 1 mg mówi, że u przyjmującego trzeba obserwować objawy psychiczne; jeśli wystąpią, leczenie trzeba odstawić i zgłosić się do lekarza. Dokument opisuje też, że zaburzenie funkcji seksualnych u niektórych osób może przyczyniać się do zmiany nastroju, i że w opakowaniu jest karta dla pacjenta przypominająca o tym.1 Autorzy listu z 2023 roku, opublikowanego w czasopiśmie urologicznym, uznali, że bez pełnych badań randomizowanych związek przyczynowo-skutkowy nie jest wyjaśniony, i zaproponowali, żeby każdy zaczynający finasteryd przechodził badanie przesiewowe stanu psychicznego.6 Później, w raporcie oceniającym z 2025 roku, PRAC potwierdził związek przyczynowo-skutkowy między doustnym finasterydem i myślami samobójczymi, a dla tabletki 1 mg, razem z nowymi środkami, ocenił bilans korzyści i ryzyka jako korzystny.10 W gremium zatwierdzającym decyzję (CMDh) przedstawiciele Belgii i Francji zgłosili odrębne stanowisko: według nich bilans finasterydu 1 mg przy wypadaniu włosów jest negatywny.11 Piszę o tym szerzej w artykule o zespole po finasterydzie.

Co z tego wynika: jeśli podczas przyjmowania leku czujesz się przygnębiony, albo masz myśli samobójcze, według charakterystyki produktu przyjmowanie trzeba odstawić i zgłosić się do lekarza; jeśli czujesz, że to nagły przypadek, nie czekaj do następnej wizyty.

W badaniach z dawką 1 mg tkliwość i powiększenie piersi nie były częstsze niż przy placebo.2 Na podstawie zgłoszeń po wprowadzeniu na rynek charakterystyka produktu 1 mg jednak je wymienia, z „częstością nieznaną”.1 Liczbowa różnica pochodzi z badania na dawce 5 mg, u starszych mężczyzn leczonych z powodu powiększenia prostaty: w 2.–4. roku powiększenie piersi wystąpiło u 1,8 procent przyjmujących finasteryd i u 1,1 procent przyjmujących placebo, tkliwość piersi u 0,7 i 0,3 procent.2 To pięciokrotna dawka i inna grupa wiekowa, więc nie da się tego przenieść na dawkę 1 mg.

Charakterystyka produktu opisuje też, że u mężczyzn przyjmujących finasteryd 1 mg po wprowadzeniu na rynek zgłaszano raka piersi, i że lekarz powinien polecić pacjentowi, żeby niezwłocznie zgłaszał każdą zmianę tkanki piersi (guzek, ból, powiększenie, wyciek z brodawki).1

Co z tego wynika: jeśli zauważysz guzek, ból lub powiększenie piersi, według charakterystyki produktu trzeba to niezwłocznie zgłosić lekarzowi, nawet jeśli w badaniu kontrolowanym ta dolegliwość nie była częstsza niż przy placebo.

Nie zmniejsza, w badaniach nieznacznie go zwiększył. Finasteryd hamuje enzym 5-alfa-reduktazę, który przekształca testosteron w DHT (dihydrotestosteron); DHT jest hormonem napędzającym wypadanie włosów typu męskiego. Jeśli przekształcanie zwalnia, DHT jest mniej, a substrat, testosteron, nieco się kumuluje.

Według amerykańskiej informacji o leku, w ciągu 24 godzin po tabletce 1 mg poziom DHT we krwi spada o 65 procent, natomiast średni poziom testosteronu i estradiolu (jednego z estrogenów, wytwarzanego też u mężczyzn) wzrasta o około 15 procent względem wartości wyjściowej, ale pozostaje w prawidłowym zakresie fizjologicznym.2 Co z tego wynika: finasteryd zmniejsza DHT, nie testosteron.

Finasteryd zmniejsza wartość PSA, dlatego jeśli idziesz na badanie przesiewowe prostaty, lekarz musi wiedzieć, że go przyjmujesz. PSA (antygen specyficzny dla prostaty) to wartość we krwi, używana też przy badaniach przesiewowych raka prostaty. U mężczyzn w wieku 18–41 lat, przyjmujących 1 mg dziennie z powodu wypadania włosów, jej średnia spadła z 0,7 do 0,5 ng/ml w ciągu 12 miesięcy; przy dawce 5 mg, u starszych mężczyzn leczonych z powodu powiększenia prostaty, o około 50 procent.2

Według charakterystyki produktu 1 mg, przy finasterydzie warto rozważyć podwojenie wartości PSA przed oceną wyniku.1 Amerykańska informacja o leku dodaje, że każdy potwierdzony wzrost względem najniższej zmierzonej wartości trzeba zbadać, bo może wskazywać na raka prostaty, nawet jeśli wartość jest jeszcze w prawidłowym zakresie.2

Co z tego wynika: zapytaj o to swojego lekarza przed badaniem PSA: czy wie, że przyjmujesz finasteryd, i czy dopasowuje do tego ocenę wyniku.

W badaniu na mężczyznach z powiększeniem prostaty przyjmujących 5 mg, grupa poinformowana zgłaszała działanie niepożądane o charakterze seksualnym niemal trzy razy częściej, przy tym samym leku. Ten efekt nazywa się efektem nocebo: nieprzyjemny objaw, który nie jest bezpośrednim skutkiem mechanizmu działania leku. W badaniu włoskim z 2007 roku 120 seksualnie aktywnych mężczyzn z powiększeniem prostaty przyjmowało przez rok finasteryd 5 mg dziennie, nazwany „udowodnionym, skutecznym związkiem X”. Jednej grupie powiedziano, że lek może powodować zaburzenia erekcji, spadek libido i problemy z ejakulacją, ale że nie są częste; drugiej grupie nie powiedziano tego.5

Badanie zakończyło 107 mężczyzn. Wśród poinformowanych (55 osób) 43,6 procent zgłosiło co najmniej jedno działanie niepożądane o charakterze seksualnym, wśród nieinformowanych (52 osoby) 15,3 procent.5

Badanie przeprowadzono na mężczyznach z powiększeniem prostaty, przy dawce 5 mg, bez grupy placebo, obie grupy przyjmowały finasteryd. Pokazuje ono, ile zmienia informacja w odsetku zgłaszanych dolegliwości; nie pokazuje, że dolegliwości nie są prawdziwe. Co z tego wynika: liczby działań niepożądanych warto zawsze patrzeć razem z grupą placebo, bo grupa placebo zawiera też efekt oczekiwania.

Według charakterystyki produktu, u osób, które odstawiły lek, dolegliwość ustąpiła.1 Po wprowadzeniu na rynek napłynęły jednak też zgłoszenia, w których zaburzenie funkcji seksualnych (spadek libido, zaburzenia erekcji i ejakulacji) utrzymywało się także po odstawieniu; amerykańska informacja o leku wymienia też zaburzenie orgazmu.12 Jak częste to jest, żaden dokument nie podaje liczby.

W literaturze naukowej nazywa się to zespołem po finasterydzie (PFS): zestaw dolegliwości seksualnych, neurologiczno-psychicznych i fizycznych, które utrzymują się co najmniej trzy miesiące po odstawieniu. Według przeglądu z 2020 roku dotychczasowe badania nie mogą go ani potwierdzić, ani wykluczyć jako samodzielnej jednostki chorobowej.7 Badania kontrolowanego na ten temat nie znalazłem. Co wiemy i czego nie, opisałem w artykule o zespole po finasterydzie, co dzieje się z włosami po odstawieniu, w artykule o odstawieniu finasterydu. Zapytaj o to swojego lekarza: co robić, jeśli dolegliwość utrzymuje się też po odstawieniu.

Według autorów przeglądu z 2020 roku, u osób, które miały wcześniej depresję, zaburzenie funkcji seksualnych lub problem z niepłodnością, stosowanie inhibitora 5-alfa-reduktazy trzeba dokładnie i indywidualnie rozważyć.7 Z tego i z powyższego wynikają te pytania:

• Czy miałem wcześniej depresję, lęk, problem seksualny lub z płodnością, i co to znaczy dla decyzji?
• Co robić, jeśli zauważę zmianę nastroju lub dolegliwość seksualną?
• Jeśli będę mieć badanie PSA, jak oceniamy wynik?
• Planujemy dziecko? O tym piszę w osobnym artykule: finasteryd a planowanie dziecka.
• Czy wchodzi w grę forma w sprayu na skórę głowy? O tym: miejscowy finasteryd.

O podstawach tabletki, o dutasterydzie i o dostępności napisałem w artykule o doustnych blokerach DHT.

Microneedling to bodziec mechaniczny, nie ma działania hormonalnego, dlatego można go stosować obok środków działających na poziom DHT. Dermastamp to domowe urządzenie o stałej długości igły 1 mm: igła stymuluje otoczenie mieszka włosowego, do DHT nie sięga przez swój mechanizm działania. Wnioskujemy to z mechanizmu działania, nie zmierzono tego. Doustnego finasterydu ani dutasterydu nie pomijasz też w dniu nakłuwania. Przy preparatach nakładanych na skórę głowy dzień nakłuwania to przerwa, a dokładne dawkowanie w czasie różni się w zależności od preparatu: dawkowanie w czasie dla substancji aktywnych. Dla kogoś, kto nie chce ingerować w swoje hormony, to droga, która pozostaje, z jednym ograniczeniem: w badaniu mierzącym kombinację obie grupy otrzymywały też minoksydyl, a badanie przeprowadzono klinicznym rollerem o długości 1,5 mm, nie naszym urządzeniem o stałej długości 1 mm; dla samodzielnego stosowania danych jest mniej. Co potrafi, czego nie, i dla kogo nie jest odpowiedni: wszystko wypisałem na jego stronie.

Zobacz Dermastamp