Φιναστερίδη και μινοξιδίλη σε ένα σκεύασμα: ποιοι είναι οι ξένοι συνδυασμοί (δισκίο, σπρέι, σαμπουάν), και τι γνωρίζουμε γι' αυτούς;

Σπουδάζω αισθητικός, και λόγω της δικής μου τριχόπτωσης χρησιμοποιώ εδώ και 4 χρόνια μινοξιδίλη, εδώ και 3 φιναστερίδη. Έγραψα αυτό το άρθρο επειδή στο εξωτερικό τα δύο πωλούνται και μαζί, σε δισκίο, σπρέι και σαμπουάν, και από τις σελίδες προϊόντων είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς ποιο τι είναι.

Η σύντομη απάντηση: υπάρχει, αλλά όχι όπως ένα γνήσιο φάρμακο. Αξίζει να διαχωριστούν δύο έννοιες. Το εγκεκριμένο (γνήσιο) φάρμακο είναι αυτό που μια αρχή φαρμάκων ενέκρινε για κυκλοφορία με καθορισμένη σύνθεση και εγκεκριμένο φύλλο οδηγιών. Το μαγιστράλιο σκεύασμα (στα αγγλικά compounded) είναι αυτό που ένα φαρμακείο παρασκευάζει για συγκεκριμένο ασθενή, με ιατρική συνταγή. Η οδηγία της ΕΕ για τα φάρμακα δηλώνει ότι δεν εφαρμόζεται στο μαγιστράλιο φάρμακο, δηλαδή αυτό δεν έχει άδεια κυκλοφορίας1. Η αμερικανική αρχή φαρμάκων (FDA) το περιγράφει έτσι: τα μαγιστράλια σκευάσματα δεν είναι εγκεκριμένα από τον FDA, που σημαίνει ότι ο FDA δεν αξιολόγησε πριν από την κυκλοφορία τους την ασφάλεια, την αποτελεσματικότητα και την ποιότητά τους2.

Οι ξένοι συνδυασμοί φιναστερίδης-μινοξιδίλης που βρήκα είναι σχεδόν όλοι μαγιστράλια σκευάσματα, ή η ίδια η εταιρεία γράφει γι' αυτά ότι περιέχουν φάρμακο χωρίς άδεια. Η εξαίρεση είναι μερικά ινδικά γνήσια διαλύματα. Αυτό που μπορείς να κρατήσεις: αν δεις συνδυασμένο προϊόν σε μια σελίδα, αναζήτησε στην περιγραφή το καθεστώς του (compounded, unlicensed), γιατί από εκεί φαίνεται αν αυτή τη συγκεκριμένη σύνθεση την ενέκρινε κάποια αρχή.

Οι παρακάτω συνθέσεις είναι από τον Σεπτέμβριο του 2026, από τις ίδιες τις σελίδες των εταιρειών3, το δισκίο της Manual από δημοσίευση των εργαζομένων της εταιρείας το 20254. Αυτές οι σελίδες είναι πηγή για το τι πωλούν, όχι για την επίδραση.

Το προϊόν «Topical Finasteride and Minoxidil» της Keeps δεν ανέφερε συγκέντρωση στη σελίδα του προϊόντος, γι' αυτό δεν είναι στον πίνακα3. Δύο πράγματα φαίνονται από τον πίνακα. Ενιαίο «συνδυασμένο δισκίο» δεν υπάρχει: εκτός από τη φιναστερίδη, στην κάψουλα της Happy Head υπάρχουν 1,25 mg μινοξιδίλη, στο δισκίο της Manual 2,5 mg, ενώ η Hims, κατά το φύλλο οδηγιών της, προσαρμόζει τις συστατικές ύλες στη συνταγή. Το εγκεκριμένο γνήσιο δισκίο φιναστερίδης για τριχόπτωση είναι 1 mg5. Ούτε τα σπρέι είναι ίδια: η Hims και η Ro αναφέρουν 0,3% φιναστερίδη και 6–7% μινοξιδίλη, η Numan 0,1% φιναστερίδη και 10% μινοξιδίλη με αζελαϊκό οξύ, και σε πολλά προϊόντα υπάρχει και τρίτη ή τέταρτη δραστική ουσία (κετοκοναζόλη, τρετινοΐνη, βιοτίνη).

Στην Ινδία πωλείται και γνήσιος συνδυασμός, ως τοπικό διάλυμα. Σύμφωνα με τη λίστα ενός ινδικού διαδικτυακού φαρμακείου, το διάλυμα 5% Morr F της Intas περιέχει 5% μινοξιδίλη και 0,1% φιναστερίδη, με συνταγή, και η ίδια σελίδα αναφέρει και άλλες μάρκες για το ίδιο ζεύγος, όπως το Tugain, το Coverit, το Hair 4U F, το Minokem-F και το Tricosilk F6. Σύμφωνα με μια ινδική δημοσίευση του 2023, δύο από τους πέντε συγγραφείς της οποίας είναι εργαζόμενοι της φαρμακοβιομηχανίας Glenmark, ένας γνήσιος συνδυασμός με 5% μινοξιδίλη και 0,1% φιναστερίδη (Inbilt F) κυκλοφόρησε στην Ινδία το 20207. Ινδικό γνήσιο συνδυασμένο δισκίο, σε επαληθεύσιμη πηγή, δεν βρήκα.

Στην Ευρώπη βρήκα φαρμακευτικά μείγματα. Ένα ιταλικό φαρμακείο προσφέρει διάλυμα 100 ml με 3 g μινοξιδίλη και 0,2 g φιναστερίδη (δηλαδή 3% και 0,2%), με προπυλενογλυκόλη και αιθανόλη ως διαλύτες, και κατά το φαρμακείο, ως μαγιστράλιο σκεύασμα χρειάζεται ιατρική συνταγή. Ένα ισπανικό φαρμακείο προσφέρει κάψουλα από το στόμα με συνταγή, με συνθέσεις 2,5 mg μινοξιδίλη και 1 mg φιναστερίδη, 5 mg και 1 mg, ή 2,5 mg και 0,5 mg. Ένα άλλο ισπανικό φαρμακείο γράφει ότι μέρος των συνταγών συνδυάζει τη μινοξιδίλη με φιναστερίδη ή δουταστερίδη, και η σύνθεση πρέπει να αναγράφεται σε έγκυρη συνταγή γιατρού εγγεγραμμένου στην Ισπανία8. Αυτό που μπορείς να κρατήσεις: πίσω από το ίδιο όνομα κρύβεται διαφορετική σύνθεση ανά εταιρεία και φαρμακείο, γι' αυτό δύο «σπρέι φιναστερίδης-μινοξιδίλης» ή «συνδυασμένα δισκία» δεν είναι εναλλάξιμα.

Στα μητρώα που εξέτασα δεν υπάρχει. Στη λίστα των κεντρικών εγκρίσεων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA) δεν εμφανίζεται ούτε η φιναστερίδη ούτε η μινοξιδίλη, επειδή αυτά τα σκευάσματα εγκρίνονται ανά χώρα9. Γι' αυτό εξέτασα και τις εθνικές βάσεις δεδομένων. Στη βάση δεδομένων της ισπανικής αρχής υπάρχουν 22 σκευάσματα μινοξιδίλης και 53 φιναστερίδης, μεταξύ αυτών ένα συνταγογραφούμενο σπρέι φιναστερίδης για το τριχωτό, το Alocare, τα δύο μαζί όμως κανένα10. Στη γαλλική δημόσια βάση δεδομένων φαρμάκων υπάρχουν 28 σκευάσματα φιναστερίδης και 19 μινοξιδίλης, συνδυασμό κανένα11. Στην Ουγγαρία η μηχανή αναζήτησης φαρμάκων που αντικατοπτρίζει τα επίσημα στοιχεία έδειξε μόνο ανεξάρτητα σκευάσματα φιναστερίδης και μινοξιδίλης· τη βάση δεδομένων της αρχής δεν μπόρεσα να τη διερευνήσω απευθείας, γι' αυτό το διατυπώνω έτσι: συνδυασμένο σκεύασμα δεν βρήκα12. Την ιταλική βάση δεδομένων δεν μπόρεσα να τη φορτώσω, εκεί δεν επαλήθευσα την απουσία συνδυασμού.

Στην Ινδία, η επιτροπή εμπειρογνωμόνων της αρχής φαρμάκων το 2021, για αίτημα λοσιόν με 5% μινοξιδίλη και 0,25% ή 0,5% φιναστερίδη, ζήτησε από την εταιρεία νέα υποβολή, και ένα από τα σημεία της αιτιολόγησης έλεγε: «Proposed higher strengths of Finasteride are not approved anywhere else in the world.», δηλαδή οι προτεινόμενες υψηλότερες συγκεντρώσεις φιναστερίδης δεν είναι εγκεκριμένες πουθενά αλλού στον κόσμο13. Την έγκριση για τον διμερή συνδυασμό 5% μινοξιδίλη και 0,1% φιναστερίδη δεν τη βρήκα στη σελίδα της αρχής.

Χωρίς μινοξιδίλη, υπάρχει εγκεκριμένο σπρέι τριχωτού με φιναστερίδη μόνη: στην Ουγγαρία το Fynzur, στην Ισπανία το Alocare. Τι γνωρίζει αυτό σε σχέση με το δισκίο, το έγραψα στο άρθρο για την τοπική φιναστερίδη. Για την ταυτόχρονη χρήση με μινοξιδίλη, η ουγγρική περίληψη χαρακτηριστικών του Fynzur γράφει: «Δεν υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα για την ταυτόχρονη χρήση του σπρέι Fynzur με φιναστερίδη 1 mg από το στόμα ή με τοπική μινοξιδίλη σε ανδρική τριχόπτωση.»14

Αυτό που ισχύει για κάθε Ευρωπαίο αναγνώστη: συνδυασμένο σκεύασμα φιναστερίδης-μινοξιδίλης καμία αρχή δεν έχει εγκρίνει στα ευρωπαϊκά μητρώα που εξέτασα, ενώ οι κανόνες για τη φαρμακευτική παρασκευή και την ηλεκτρονική συνταγογράφηση διαφέρουν ανά χώρα. Επίσημη αιτιολόγηση για το γιατί δεν υπάρχει τέτοιο γνήσιο σκεύασμα δεν βρήκα. Αυτό που μπορείς να κρατήσεις: αν στην Ευρώπη δεις συνδυασμένο προϊόν, με μεγάλη πιθανότητα είναι μείγμα φαρμακείου ή εταιρείας, και αυτή τη συνδυασμένη σύνθεση καμία αρχή δεν την αξιολόγησε.

Σε αυτό το τμήμα υπάρχουν μελέτες όπου οι συμμετέχοντες πήραν τη φιναστερίδη και τη μινοξιδίλη μαζί, στο τριχωτό, τις περισσότερες φορές αναμεμειγμένες σε ένα σκεύασμα, και κάθε μελέτη σύγκρινε τον συνδυασμό με τη μινοξιδίλη μόνη της. Το ερώτημα λοιπόν είναι πάντα αν η προσθήκη φιναστερίδης πρόσθεσε κάτι πάνω από τη μινοξιδίλη.

Στη θαϊλανδική μελέτη του Tanglertsampan το 2012 συμμετείχαν 40 άνδρες για 24 εβδομάδες, με διπλή τύφλωση, δηλαδή ούτε οι συμμετέχοντες ούτε οι ερευνητές γνώριζαν ποιος έπαιρνε τι. Συγκρίθηκε το μείγμα 3% μινοξιδίλης και 0,1% φιναστερίδης με την 3% μινοξιδίλη μόνη της. Στη μεταβολή του αριθμού τριχών δεν υπήρξε διαφορά ανάμεσα στις δύο ομάδες, στη συνολική αξιολόγηση φωτογραφιών το μείγμα ήταν καλύτερο, και δεν αναφέρθηκε σεξουαλική ανεπιθύμητη ενέργεια15.

Στη θαϊλανδική μελέτη των Suchonwanit και συν. το 2018, 40 άνδρες 18 έως 60 ετών χρησιμοποίησαν για 24 εβδομάδες, με διπλή τύφλωση, δύο φορές την ημέρα, το μείγμα 0,25% φιναστερίδης και 3% μινοξιδίλης ή την 3% μινοξιδίλη. Το μείγμα ήταν σημαντικά καλύτερο στην πυκνότητα των μαλλιών, στο πάχος των τριχών και στην αξιολόγηση φωτογραφιών (στατιστικά σημαντικό σημαίνει ότι η διαφορά πιθανότατα δεν οφείλεται στην τύχη)16. Το «περίπου 90%» της περίληψης είναι το ποσοστό εκείνων που πήραν το μείγμα και είχαν μέτρια ή σημαντική βελτίωση· αυτό είναι ποσοστό εντός της ομάδας, όχι η διαφορά ανάμεσα στις δύο ομάδες.

Στην ινδική μελέτη των Bharadwaj και συν. το 2023 συμμετείχαν 60 άνδρες, σε τρεις ομάδες των είκοσι ατόμων, για 24 εβδομάδες, χωρίς τύφλωση, δηλαδή οι συμμετέχοντες και οι ερευνητές γνώριζαν ποιος τι έπαιρνε. Συγκρίθηκε το μείγμα 5% μινοξιδίλης και 0,25% φιναστερίδης με την 5% μινοξιδίλη και το 0,25% διάλυμα φιναστερίδης, ξεχωριστά. Στη συνολική πυκνότητα τριχών, στην 12η εβδομάδα καμία ομάδα δεν ήταν καλύτερη από τις άλλες, στην 24η το μείγμα ήταν καλύτερο· στην πυκνότητα των παχιών, τελικών τριχών το μείγμα ήταν καλύτερο ήδη στην 12η εβδομάδα. Στην αξιολόγηση του γιατρού και των ασθενών, το μείγμα και η μινοξιδίλη ήταν εξίσου καλύτερα από το διάλυμα φιναστερίδης, ανάμεσα στο μείγμα και τη μινοξιδίλη η περίληψη δεν αναφέρει διαφορά. Ξεφλούδισμα και φαγούρα αναφέρθηκαν στο μείγμα και στη μινοξιδίλη17.

Στην πακιστανική μελέτη των Asad και συν. το 2024 συμμετείχαν 164 άνδρες 30 έως 60 ετών για 12 εβδομάδες, με μονή τύφλωση, όπου από τις δύο πλευρές μόνο η μία δεν γνώριζε ποιος τι έπαιρνε. Συγκρίθηκε το μείγμα 0,25% φιναστερίδης και 5% μινοξιδίλης με την 5% μινοξιδίλη. Η «αποτελεσματικότητα» ήταν 86,7% στο μείγμα και 69,1% στη μινοξιδίλη· τι ονόμασαν οι συγγραφείς αποτελεσματικότητα δεν προκύπτει από την περίληψη18.

Στην ινδονησιακή μελέτη των Lubis και συν. το 2025, 40 άνδρες χρησιμοποίησαν για 12 εβδομάδες το μείγμα 0,1% φιναστερίδης και 5% μινοξιδίλης ή την 5% μινοξιδίλη. Και στις δύο ομάδες αυξήθηκε η πυκνότητα και το πάχος των τριχών σε σχέση με την αρχική τιμή, χωρίς διαφορά ανάμεσα στις δύο ομάδες, δηλαδή το μείγμα απέδωσε όσο η μινοξιδίλη μόνη της. Ως συστημική ανεπιθύμητη ενέργεια, σε όσους πήραν το μείγμα αναφέρθηκε ήπια στυτική δυσλειτουργία και θωρακικό άλγος, στην ομάδα της μινοξιδίλης μειωμένη libido, και σε έναν συμμετέχοντα που πήρε το μείγμα εμφανίστηκε δερματίτιδα εξ επαφής19.

Η ιταλική μελέτη των Rossi και Caro το 2024 ξεχωρίζει, επειδή εκεί τα δύο φάρμακα δεν ήταν σε ένα μπουκάλι. Συμμετείχαν 42 άνδρες, μέσου όρου ηλικίας 24 ετών, για 6 μήνες. Η μία ομάδα (19 άτομα) χρησιμοποιούσε το πρωί 5% μινοξιδίλη και το βράδυ σπρέι φιναστερίδης, η δεύτερη (12 άτομα) μόνο το σπρέι, η τρίτη (11 άτομα) δύο φορές την ημέρα μόνο μινοξιδίλη. Η μέση αύξηση της πυκνότητας των τριχών ήταν μεγαλύτερη σε όσους χρησιμοποίησαν και τα δύο, αλλά αυτή η διαφορά ήταν στατιστικά σημαντική μόνο σε σχέση με όσους χρησιμοποίησαν μόνο το σπρέι, όχι σε σχέση με όσους χρησιμοποίησαν μόνο μινοξιδίλη. Στην αξιολόγηση φωτογραφιών ήταν καλύτερη και από τις δύο άλλες ομάδες, και το ποσοστό όσων έφτασαν τουλάχιστον 2 βαθμούς στην κλίμακα ήταν και μετά από 3 και μετά από 6 μήνες το μεγαλύτερο σε αυτήν (τα ποσοστά που αναφέρονται με τη σειρά: 79%, 8% και 41%)· στο πάχος των τριχών και στα επίπεδα ορμονών δεν υπήρξε διαφορά ανάμεσα στις τρεις ομάδες20. Οι ομάδες είναι μικρές, 11 έως 19 άτομα.

Η μετα-ανάλυση των Li και συν. το 2025 (η μετα-ανάλυση συνοψίζει στατιστικά τα αποτελέσματα πολλών μελετών) συμπεριέλαβε 7 τυχαιοποιημένες μελέτες, συνολικά 396 άνδρες, με 3–5% μινοξιδίλη και 0,1–0,25% φιναστερίδη, για 3–6 μήνες, και σε κάθε μία η μινοξιδίλη ήταν η ομάδα ελέγχου. Ανέφεραν τρία κύρια συνολικά τελικά σημεία (πυκνότητα τριχών, πάχος τριχών, φωτογραφική βαθμολογία), και και τα τρία ήταν υπέρ του μείγματος. Στην πυκνότητα τριχών, από τα δεδομένα 170 συμμετεχόντων σε 5 μελέτες (ο συνοπτικός τους πίνακας αναφέρει 180), προέκυψε μέση διαφορά 9,22 τρίχες ανά τετραγωνικό εκατοστό, με διάστημα εμπιστοσύνης 95% από 0,29 έως 18,1621. Το διάστημα εμπιστοσύνης είναι το εύρος μέσα στο οποίο, με βάση τη μέτρηση, βρίσκεται με μεγάλη πιθανότητα η πραγματική διαφορά· εδώ το κάτω άκρο σχεδόν φτάνει στο μηδέν, άρα αυτό το αποτέλεσμα βρίσκεται στο στατιστικό όριο. Στο πάχος τριχών, η σύνθεση 3 μελετών έδωσε μέση διαφορά 2,26 (0,68 έως 3,83· τη μονάδα μέτρησης η δημοσίευση δεν την αναφέρει), στη φωτογραφική βαθμολογία επίσης 3 μελετών 0,79 βαθμούς (0,50 έως 1,08), και αυτά τα δύο ήταν σαφώς στατιστικά σημαντικά21. Την αξιοπιστία της τεκμηρίωσης οι συγγραφείς την αξιολόγησαν με τη διεθνή κλίμακα GRADE: στην πυκνότητα τριχών μέτρια, στο πάχος τριχών και στη φωτογραφική βαθμολογία χαμηλή, και το συμπέρασμά τους είναι ότι το μείγμα που απλώνεται είναι πιο αποτελεσματικό από τη μινοξιδίλη μόνη της21.

Οι περιορισμοί, από την ίδια μελέτη: στην πυκνότητα τριχών υπήρχε μεγάλη απόκλιση ανάμεσα στις μελέτες (ο δείκτης I² που το μετρά ήταν 90%), κατά τους συγγραφείς κυρίως λόγω μίας ακραίας μελέτης, με την εξαίρεση της οποίας η απόκλιση έπεσε στο 12%· κατά την αξιολόγηση κινδύνου των συγγραφέων, σε πολλές μελέτες ο αξιολογητής γνώριζε ποιος τι έπαιρνε· και στη σύνθεση για το πάχος τριχών και τη φωτογραφική βαθμολογία περιλαμβάνεται και η μελέτη Rossi, όπου τα δύο φάρμακα ήταν σε δύο ξεχωριστά προϊόντα21.

Δύο πράγματα δεν τα υιοθετώ από αυτή τη μελέτη. Στο τμήμα συζήτησης γράφεται ότι στις συμπεριληφθείσες μελέτες δεν αναφέρθηκε σεξουαλική ανεπιθύμητη ενέργεια στο μείγμα21, ενώ η περίληψη της συμπεριληφθείσας μελέτης Lubis γράφει το εξής: «Systemic SEs included libido reduction (control), mild erectile dysfunction, and chest pain (treatment).», δηλαδή σε όσους πήραν το μείγμα αναφέρθηκε ήπια στυτική δυσλειτουργία και θωρακικό άλγος19. Και τη μελέτη Rossi την υπολόγισε ως μείγμα ανάμεσα στις επτά μελέτες, ενώ εκεί τα δύο φάρμακα δίνονταν σε δύο ξεχωριστά προϊόντα, σε δύο διαφορετικές ώρες της ημέρας20. Από τις υπόλοιπες έξι, σε τρεις ο τίτλος ή το κείμενο δείχνει ότι τα δύο φάρμακα ήταν αναμεμειγμένα σε ένα σκεύασμα (Tanglertsampan, Suchonwanit, Bharadwaj), σε δύο (Asad, Lubis) η περίληψη δεν το διευκρινίζει, την έκτη (Sheikh 2015) δεν τη διάβασα.

Συνολικά: κάθε μελέτη σύγκρινε το μείγμα με τη μινοξιδίλη μόνη της. Η μετα-ανάλυση, στη σύνθεσή της, ήταν υπέρ του μείγματος, με χαμηλή έως μέτρια βεβαιότητα. Στις επιμέρους μελέτες η εικόνα είναι πιο ανάμεικτη: από τις πέντε εδώ περιγραφείσες μελέτες μείγματος (χωρίς τη Rossi), σε τέσσερις το μείγμα ήταν καλύτερο σε κάποια αξιολόγηση, στη μελέτη Tanglertsampan όμως δεν υπήρξε διαφορά στον αριθμό τριχών, στη μελέτη Lubis μετά από 12 εβδομάδες σε τίποτα. Όπου δεν υπήρξε διαφορά, το μείγμα απέδωσε όσο η μινοξιδίλη μόνη της. Οι ίδιοι οι συγγραφείς γράφουν ότι, λόγω της διάρκειας το πολύ 6 μηνών, αυτές οι μελέτες δεν λένε τίποτα για τη μακροχρόνια επίδραση21. Αυτό που μπορείς να κρατήσεις: για το μείγμα που απλώνεται υπάρχουν λίγες, μικρές (40–164 άτομα) και σύντομες (12–24 εβδομάδες) μελέτες, και καμία δεν παρακολούθησε τους συμμετέχοντες επί χρόνια.

Όχι το ίδιο. Τα μελετημένα μείγματα περιείχαν 0,1–0,25% φιναστερίδη και 3–5% μινοξιδίλη21, ενώ δύο αμερικανικές εταιρείες τηλεϊατρικής (υπηρεσία που στέλνει συνταγή και προϊόν μετά από διαδικτυακή ιατρική διαβούλευση), η Hims και η Ro, στο σπρέι τους έχουν 0,3% φιναστερίδη και 6–7% μινοξιδίλη, η βρετανική Numan 0,1% φιναστερίδη και 10% μινοξιδίλη, με αζελαϊκό οξύ3. Για αυτές τις ακριβείς συνθέσεις δεν βρήκα ελεγχόμενη μελέτη. Δεν μπόρεσα να υπολογίσω ούτε πόσα μικρογραμμάρια φιναστερίδης υπάρχουν σε ένα ψεκασμό, επειδή οι εταιρείες δεν δίνουν την ποσότητα ανά ψεκασμό.

Για τα διαθέσιμα μείγματα υπάρχουν και πραγματικά δεδομένα χρήσης, αλλά κανένα από αυτά δεν είναι τυχαιοποιημένη μελέτη. Οι Yu και συν. το 2026 δημοσίευσαν δεδομένα της πλατφόρμας Hims & Hers: μεταξύ Απριλίου 2021 και Απριλίου 2025, 638.629 άνδρες έλαβαν συνταγή για μαγιστράλιο σκεύασμα φιναστερίδης-μινοξιδίλης στο τριχωτό· το ερωτηματολόγιο παρακολούθησης, περίπου 130 ημέρες μετά, το συμπλήρωσαν 151.352 (23,7%), από τους οποίους το 80,4% ήταν ικανοποιημένο, το 2,7% ανέφερε ανεπιθύμητη ενέργεια. Τέσσερις από τους συγγραφείς είναι πλήρους απασχόλησης εργαζόμενοι της εταιρείας, δύο σύμβουλοί της, και οι ίδιοι γράφουν ότι τα αναδρομικά δεδομένα και η απουσία ομάδας ελέγχου αποκλείουν αιτιώδες συμπέρασμα22. Οι Abeck και συν. το 2024 εξέτασαν 1545 ασθενείς που έλαβαν το μείγμα από γερμανική διαδικτυακή δερματολογική πλατφόρμα: το ερωτηματολόγιο των 6 εβδομάδων το συμπλήρωσαν 238 (15,4%), και το 11,8% ανέφερε ανεπιθύμητη ενέργεια σχετιζόμενη με τη θεραπεία. Σε σχέση με όσους έπαιρναν φιναστερίδη σε δισκίο, λιγότεροι παρέμειναν στη θεραπεία, υπήρχαν περισσότερες τοπικές ανεπιθύμητες ενέργειες, στη συχνότητα σεξουαλικών ανεπιθύμητων ενεργειών δεν υπήρχε διαφορά, και κατά τη σύνοψη των συγγραφέων το μείγμα φαίνεται αποτελεσματικό και καλά ανεκτό, αλλά όχι καλύτερο από το δισκίο23.

Και από την Ινδία υπάρχει τέτοιο σύνολο δεδομένων. Οι Kerure και συν. το 2023 συνέκριναν αναδρομικά, σε 261 ασθενείς από 66 ινδικά ιατρεία, το γνήσιο διάλυμα 5% μινοξιδίλης με τον συνδυασμό 5% μινοξιδίλης και 0,1% φιναστερίδης: μετά από 16 εβδομάδες, σημαντική ή εξαιρετική βελτίωση, κατά την αξιολόγηση του γιατρού, είχε το 52% με τη μινοξιδίλη και το 68% με τον συνδυασμό. Η μελέτη ήταν αναδρομική ανάλυση δεδομένων, χωρίς τυχαιοποίηση, στατιστική σύγκριση ανάμεσα στις δύο ομάδες η δημοσίευση δεν αναφέρει, και δύο από τους πέντε συγγραφείς είναι εργαζόμενοι της Glenmark7. Αυτό που μπορείς να κρατήσεις: αυτά τα σύνολα δεδομένων προέκυψαν χωρίς τυχαιοποίηση· η μελέτη Yu και η Abeck καταγράφουν ικανοποίηση και δηλωμένο παράπονο, η μελέτη Kerure ιατρική αξιολόγηση. Τη σύνθεση του ινδικού γνήσιου διαλύματος (5% μινοξιδίλη, 0,1% φιναστερίδη) τη μέτρησε με ομάδα ελέγχου η μελέτη Lubis, και μετά από 12 εβδομάδες δεν βρήκε διαφορά σε σχέση με τη μινοξιδίλη19· το διάλυμα Kerure είναι χωρίς αλκοόλη, με λεγόμενο κετοσωμικό όχημα, το διάλυμα της μελέτης Lubis δεν προκύπτει από την περίληψη, και το σύνολο δεδομένων Kerure ήταν 16 εβδομάδων. Για τη σύνθεση των σπρέι της Hims και της Ro (0,3% φιναστερίδη, 6–7% μινοξιδίλη), ελεγχόμενη μέτρηση δεν βρήκα.

Σύμφωνα με τις μετρήσεις, όχι μόνο εκεί. Η φιναστερίδη μειώνει την παραγωγή της ορμόνης DHT (διυδροτεστοστερόνη), για την οποία και για τον ρόλο της στην τριχόπτωση έγραψα στο κύριο άρθρο. Στη μελέτη Suchonwanit του 2018 σε άνδρες, με τη χρήση δύο φορές την ημέρα του μείγματος που περιείχε 0,25% φιναστερίδη, μέσα σε 24 εβδομάδες το επίπεδο DHT στο αίμα μειώθηκε περίπου κατά 5%, και δεν αναφέρθηκε συστημική ανεπιθύμητη ενέργεια16. Στη μελέτη του 2019 με το ίδιο μείγμα, σε 30 γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, η DHT ορού μειώθηκε σημαντικά σε σχέση με την αρχική τιμή, και οι συγγραφείς γι' αυτό έγραψαν ότι, επειδή μπορεί να απορροφηθεί από το δέρμα, το μείγμα πρέπει να προορίζεται μόνο για γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση24. Στη μεγάλη μελέτη του εγκεκριμένου σπρέι που περιέχει μόνο φιναστερίδη, σε 458 τυχαιοποιημένους άνδρες, μέσα σε 24 εβδομάδες η DHT ορού μειώθηκε κατά 34,5% με το σπρέι και κατά 55,6% με το δισκίο25. Σύμφωνα με κείμενο του FDA το 2025, η μετάβαση της φιναστερίδης μέσω του δέρματος στο αίμα είναι «αναμενόμενη»2.

Η απορρόφηση λοιπόν εξαρτάται από τη συγκέντρωση, το όχημα και την ποσότητα που εφαρμόζεται, και το 0,3% των σπρέι της Hims και της Ro δεν αντιστοιχεί σε κανένα από τα μελετημένα μείγματα. Αυτό που μπορείς να κρατήσεις: η μορφή που απλώνεται μπορεί να έχει μικρότερη συστημική επίδραση από το δισκίο, αλλά ούτε σε αυτήν μπορεί να διαγραφεί η λίστα ανεπιθύμητων ενεργειών του δισκίου.

Η αμερικανική αρχή φαρμάκων εξέδωσε τον Απρίλιο του 2025 προειδοποίηση προς τους επαγγελματίες υγείας, τα φαρμακεία και τους καταναλωτές για τη μαγιστράλια φιναστερίδη που απλώνεται στο τριχωτό. Το κείμενο αναφέρει ότι ο FDA γνωρίζει φαρμακεία και πλατφόρμες τηλεϊατρικής που πωλούν φιναστερίδη μόνη της ή αναμεμειγμένη με άλλη δραστική ουσία, όπως η μινοξιδίλη, για την τριχόπτωση, και ότι στις ΗΠΑ δεν υπάρχει εγκεκριμένο από τον FDA σκεύασμα φιναστερίδης για εφαρμογή στο δέρμα2.

Στη βάση δεδομένων ανεπιθύμητων ενεργειών της αρχής αναφέρθηκαν 32 τέτοιες περιπτώσεις μεταξύ 2019 και 2024. Σύμφωνα με τον FDA, τα περιγραφόμενα παράπονα ταυτίζονται με αυτά που αναφέρθηκαν για τη γνήσια, από του στόματος φιναστερίδη: στυτική δυσλειτουργία, άγχος, αυτοκτονικές σκέψεις, θολή σκέψη, κατάθλιψη, κόπωση, αϋπνία, μειωμένη libido και άλγος στους όρχεις. Σύμφωνα με τις περισσότερες αναφορές, τα παράπονα παρέμειναν και μετά τη διακοπή του φαρμάκου, και σε κάποιον ο συνταγογράφος είπε ότι επειδή το φάρμακο είναι τοπικό, δεν υπάρχει κίνδυνος ανεπιθύμητης ενέργειας. Ο FDA αναφέρει και τις τοπικές αντιδράσεις (ερεθισμός, ερυθρότητα, ξηρότητα, ξεφλούδισμα, τσίμπημα και αίσθημα καψίματος), καθώς και ότι το εφαρμοζόμενο φάρμακο μπορεί να μεταφερθεί σε άλλους, ιδίως σε γυναίκες. Στο ίδιο κείμενο αναφέρεται ότι τα γνήσια σκευάσματα φιναστερίδης αντενδείκνυνται στην εγκυμοσύνη, επειδή σε έγκυο γυναίκα μπορεί να προκαλέσουν αναπτυξιακή ανωμαλία στο αρσενικό έμβρυο· ότι γυναίκα δεν πρέπει να πιάνει σπασμένο ή θρυμματισμένο δισκίο φιναστερίδης, επειδή η δραστική ουσία μπορεί να απορροφηθεί· και ότι το γνήσιο δισκίο προστατεύεται από την επαφή χάρη στην επικάλυψή του, εφόσον δεν είναι σπασμένο ή θρυμματισμένο, ενώ τα μαγιστράλια σκευάσματα που απλώνονται στο τριχωτό δεν έχουν επικάλυψη2.

Οι 32 περιπτώσεις είναι εθελοντικές αναφορές: δεν υπάρχει παρονομαστής, άρα δεν είναι γνωστό από πόσους χρήστες προέκυψαν, γι' αυτό δεν δίνουν συχνότητα, και δεν αφορούν μόνο συνδυασμένα προϊόντα. Στην ίδια βάση δεδομένων, η ανάλυση των Gupta και συν. το 2026 βρήκε σήμα για ανεπιθύμητες ενέργειες τύπου μετα-φιναστεριδικού συνδρόμου και στην τοπική φιναστερίδη, αλλά σπανιότερα απ' ό,τι στο δισκίο, και οι συγγραφείς ζητούν προσοχή στη διατύπωση αιτιώδους συνάφειας26. Για το μετα-φιναστεριδικό σύνδρομο, δηλαδή τα παράπονα που παραμένουν και μετά τη διακοπή του φαρμάκου, έγραψα στο κύριο άρθρο.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το 2025 ολοκληρώθηκε μια αναθεώρηση από την αρχή. Σύμφωνα με το γράμμα ασφάλειας φαρμάκων που εκδόθηκε σε συμφωνία με τον EMA και την ουγγρική αρχή, οι αυτοκτονικές σκέψεις είναι ανεπιθύμητη ενέργεια που συνδέεται με τα από του στόματος σκευάσματα φιναστερίδης, η οποία αναφέρθηκε κυρίως σε ασθενείς υπό θεραπεία για τριχόπτωση. Στην ευρωπαϊκή βάση δεδομένων αναφέρθηκαν 313 τέτοιες περιπτώσεις σε σχέση με τη φιναστερίδη, και σύμφωνα με το γράμμα αυτό πρέπει να ερμηνευτεί με βάση εκτιμώμενη χρήση περίπου 270 εκατομμυρίων ασθενοετών (το ασθενοέτος δείχνει πόσοι άνθρωποι πόσα χρόνια το πήραν συνολικά)· η συχνότητα δεν μπορεί να προσδιοριστεί από τα διαθέσιμα δεδομένα. Για την τοπική φιναστερίδη στο τριχωτό, το γράμμα αναφέρει ότι επί του παρόντος δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για την επιβεβαίωση αιτιώδους συνάφειας5.

Το γράμμα ζητά, για την από του στόματος φιναστερίδη, όποιος βιώνει κατήφεια, κατάθλιψη ή αυτοκτονικές σκέψεις να διακόψει τη θεραπεία και να απευθυνθεί σε γιατρό5. Για την τοπική φιναστερίδη το γράμμα αναφέρει ότι τα συνοδευτικά της έγγραφα περιέχουν ήδη ενημέρωση για τον κίνδυνο διάθεσης της από του στόματος μορφής5, ενώ η περίληψη χαρακτηριστικών του Fynzur δηλώνει ότι πρέπει να ενημερώνονται οι ασθενείς να απευθύνονται σε γιατρό αν παρουσιάσουν οποιοδήποτε ψυχιατρικό σύμπτωμα14. Για ένα μαγιστράλιο μείγμα δεν υπάρχει εγκεκριμένο από αρχή φύλλο οδηγιών2.

Η μεγαλύτερη τυχαιοποιημένη μελέτη που περιγράφεται εδώ για την ταυτόχρονη χρήση των δύο αφορά δύο ξεχωριστά σκευάσματα: δισκίο φιναστερίδης από το στόμα και μινοξιδίλη που απλώνεται στο τριχωτό. Στην κινεζική μελέτη των Hu και συν. το 2015 κατένειμαν τυχαία 450 άνδρες σε τρεις ομάδες (160, 130 και 160 άτομα), αξιολόγησαν 428, για 12 μήνες. Η μία ομάδα έπαιρνε 1 mg φιναστερίδη ημερησίως, η δεύτερη εφάρμοζε 5% μινοξιδίλη, η τρίτη χρησιμοποιούσε και τα δύο. Μετά από 12 μήνες, βελτίωση παρατηρήθηκε στο 80,5% με τη φιναστερίδη, στο 59% με τη μινοξιδίλη, στο 94,1% με τα δύο μαζί. Ανεπιθύμητη ενέργεια ήταν σπάνια (φιναστερίδη 1,8%, μινοξιδίλη 6,1%), και υποχωρούσε αμέσως μετά τη διακοπή27. Οι περιορισμοί: από την περίληψη δεν προκύπτει αν η αξιολόγηση ήταν τυφλή και τι ονόμασαν βελτίωση, και το ποσοστό ανεπιθύμητων ενεργειών της συνδυασμένης ομάδας δεν αναφέρεται.

Η ινδική μελέτη των Khandpur και συν. το 2002, με 100 άνδρες, για έναν χρόνο, χωρίς τύφλωση, συνέκρινε τέσσερις ομάδες: δισκίο φιναστερίδης μόνο του, φιναστερίδη με 2% διάλυμα μινοξιδίλης, μινοξιδίλη μόνη της, και φιναστερίδη με σαμπουάν κετοκοναζόλης. Σε κάθε ομάδα φύτρωσαν μαλλιά, το καλύτερο αποτέλεσμα το έδωσαν μαζί η φιναστερίδη και η μινοξιδίλη, μετά η φιναστερίδη με την κετοκοναζόλη, η φιναστερίδη μόνη της, και τέλος η μινοξιδίλη μόνη της· η ομάδα κετοκοναζόλης είχε 10 άτομα28. Και τα τρία μαζί, όπως τα αποκαλούν στα φόρουμ τριχόπτωσης «Big 3», δεν τα έλαβε καμία ομάδα. Η μετα-ανάλυση των Chen και συν. το 2020 συνόψισε 5 τυχαιοποιημένες μελέτες· και οι πέντε σύγκριναν τον συνδυασμό με τη μινοξιδίλη, μόνο δύο με τη φιναστερίδη μόνη της. Η συνδυασμένη ομάδα ήταν καλύτερη στη φωτογραφική αξιολόγηση, σε περισσότερους παρατηρήθηκε σημαντική βελτίωση, και σε λιγότερους επιδείνωση ή καμία αλλαγή, στη μεταβολή της πυκνότητας τριχών και στις ανεπιθύμητες ενέργειες όμως δεν υπήρξε στατιστικά σημαντική διαφορά σε σχέση με όσους έπαιρναν μόνο μινοξιδίλη ή μόνο φιναστερίδη. Το συμπέρασμα των συγγραφέων είναι ότι ο συνδυασμός είναι πιο αποτελεσματικός, με παρόμοια ασφάλεια29. Στο πλήρες κείμενο αυτής της μελέτης δεν είχα πρόσβαση, γι' αυτό δεν γνωρίζω ούτε αν στις συμπεριληφθείσες μελέτες επρόκειτο για από του στόματος ή τοπική φιναστερίδη.

Αυτό που μπορείς να κρατήσεις: η μεγαλύτερη τυχαιοποιημένη μελέτη που περιγράφεται εδώ για την ταυτόχρονη χρήση των δύο, με 450 άτομα, έγινε με δύο ξεχωριστά σκευάσματα, και το αποτέλεσμά της δεν μεταφέρεται αυτούσιο σε ένα αναμεμειγμένο προϊόν.

Ελεγχόμενη μελέτη δεν βρήκα. Στην επιστημονική βάση δεδομένων (Europe PMC), η κοινή αναζήτηση για από του στόματος μινοξιδίλη, φιναστερίδη και τυχαιοποιημένη μελέτη έδωσε μόνο δύο ανασκοπήσεις. Δύο δημοσιεύσεις πλησιάζουν το θέμα.

Η βρετανική δημοσίευση των Johnson και συν. το 2025 αφορά το δισκίο «All-in-One» της διαδικτυακής υπηρεσίας Manual, στο οποίο υπάρχουν 1 mg φιναστερίδη και 2,5 mg μινοξιδίλη σε ένα δισκίο. Μεταξύ 2020 και 2023 εξέτασαν αναδρομικά τα δεδομένα 502 ανδρών που παρέμειναν στη θεραπεία περίπου 12 μήνες, με βάση τις δικές τους φωτογραφίες. Στο 92,4% τα μαλλιά παρέμειναν σταθερά ή βελτιώθηκαν, στο 57,4% αξιολογήθηκε βελτίωση, δηλαδή τιμή μεγαλύτερη του μηδενός σε κλίμακα από -3 έως +3· οι συγγραφείς το αποκαλούν «marked improvements», ενώ σύμφωνα με την κλίμακά τους το «marked improvement» είναι το +3. Οι περιορισμοί είναι σοβαροί: δεν υπήρχε ομάδα ελέγχου, η συμφωνία των αξιολογητών φωτογραφιών ήταν αδύναμη (με τα λόγια των συγγραφέων «fair to slight»), δεν συλλέχθηκε ερωτηματολόγιο ανεπιθύμητων ενεργειών ούτε εργαστηριακή εξέταση, όσοι διέκοψαν νωρίτερα τη θεραπεία αποκλείστηκαν, και και οι πέντε συγγραφείς είναι εργαζόμενοι της εταιρείας4.

Οι Nohria και συν. το 2025, σε μια σύντομη ερευνητική επιστολή, σύγκριναν την από του στόματος μινοξιδίλη χαμηλής δόσης μόνη της με τον συνδυασμό της με φιναστερίδη ή δουταστερίδη. Σε αυτή τη δημοσίευση είχα πρόσβαση μόνο στον τίτλο, όχι στο περιεχόμενο, γι' αυτό δεν παραθέτω αποτέλεσμα από αυτήν30.

Η σύνθεση των συνδυασμένων δισκίων διαφέρει ανά εταιρεία (η μινοξιδίλη στην κάψουλα της Happy Head είναι 1,25 mg, στο δισκίο της Manual 2,5 mg, η Hims την προσαρμόζει στη συνταγή), δηλαδή το αποτέλεσμα μιας δημοσίευσης δεν θα μεταφερόταν στις υπόλοιπες ακόμη κι αν ήταν ελεγχόμενη. Ρώτησε τον γιατρό σου, αν σου προκύψει αυτό το ζήτημα: για ποια δραστική ουσία γνωρίζει ποια μελέτη, και πώς παρακολουθεί την επίδραση της μινοξιδίλης στην καρδιά και την κυκλοφορία.

Γι' αυτό υπάρχει ένα τεκμηριωμένο ισπανικό παράδειγμα, έστω και μόνο με μινοξιδίλη. Οι Moreno-Arrones και συν. το 2022 περιέγραψαν 12 γυναίκες (25 έως 73 ετών, μεταξύ 2018 και 2020), στις οποίες για τριχόπτωση συνταγογραφήθηκε κάψουλα μινοξιδίλης 0,5–1 mg, παρασκευασμένη σε φαρμακείο. Έξι λιποθύμησαν λόγω πτώσης πίεσης, σε έξι εμφανίστηκε γενικευμένο οίδημα, σε μία ασθενή εγκεφαλικό επεισόδιο (αγγειακή καταστροφή στον εγκέφαλο), σε μία έμφραγμα. Ο εξωτερικός εργαστηριακός έλεγχος των καψουλών έδειξε ότι όλες περιείχαν μεγαλύτερη από τη συνταγογραφημένη δόση, λόγω σφάλματος στην ανάμειξη, σύμφωνα με το κείμενο μεταξύ 50 και 1000 mg ανά κάψουλα. Όλες αναρρώσαν πλήρως. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, στην περίοδο αυτή είχαν χορηγηθεί περίπου 1700 συνταγές, άρα το ποσοστό σοβαρών περιστατικών ήταν 0,7%31. Οι περιορισμοί: στον πίνακα της επιστολής αναφέρεται και το 48 mg, ενώ για επτά ασθενείς αναφέρεται μόνο πόσες φορές μεγαλύτερη ήταν η δόση από τη συνταγογραφημένη (σε έξι 20–100 φορές, σε μία 50–200 φορές), οπότε το πραγματικό κατώτερο όριο μπορεί να ήταν και κάτω από 50 mg· το 0,7% έχει εκτιμώμενο παρονομαστή.

Η ίδια ισπανική ομάδα το 2024 έγραψε ότι στα δικά τους περιστατικά με σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες το φάρμακο ήταν πάντα μαγιστράλιο, και στο σκεύασμα που πωλήθηκε στον καταναλωτή βρήκαν πολύ σημαντικό σφάλμα σύνθεσης, για παράδειγμα έως και εκατονταπλάσιο της συνταγογραφημένης δόσης· με τη γνήσια, κυκλοφορούσα από του στόματος μινοξιδίλη, στις δόσεις που χρησιμοποιούνται για τριχόπτωση, δεν είδαν τέτοια σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια32. Αυτό είναι η δική τους κλινική εμπειρία, όχι συστηματική σύγκριση. Σε αυτά τα περιστατικά, λοιπόν, οι ασθενείς έλαβαν, λόγω σφάλματος στην ανάμειξη, πολλαπλάσια της συνταγογραφημένης δόσης.

Υπάρχει και ένα περιστατικό με συνδυασμένη κάψουλα. Το 2020, ένα αμερικανικό φαρμακείο, το MasterPharm, ανακάλεσε την κάψουλα «Finasteride Plus 1.25mg» για τριχόπτωση, επειδή περιείχε μη δηλωμένη μινοξιδίλη, σε ποσότητα μεγαλύτερη από αυτή των εγκεκριμένων σκευασμάτων, σύμφωνα με ανακοίνωση της εταιρείας· η εταιρεία έλαβε 33 αναφορές για ταχυκαρδία, κατακράτηση υγρών, ζάλη και χαμηλή πίεση. Η ανακοίνωση δημοσιεύτηκε από τον FDA στη σελίδα του33. Για το αν στα διαθέσιμα μείγματα σε σπρέι και κάψουλες υπάρχει πράγματι η δηλωμένη ποσότητα, ανεξάρτητη εργαστηριακή μέτρηση δεν βρήκα. Αυτό που μπορείς να κρατήσεις: στο μαγιστράλιο μείγμα, η ακρίβεια της δόσης εξαρτάται από τη δουλειά του συγκεκριμένου φαρμακείου, και ως καταναλωτής δεν μπορείς να το ελέγξεις αυτό.

Ένα από τα μεγάλα σύνολα δεδομένων που περιγράφονται εδώ είναι η αναδρομική ανάλυση των Vañó-Galván και συν. το 2021, συγκεντρωμένη από πολλά κέντρα: 1404 ασθενείς (τα δύο τρίτα γυναίκες, μέσου όρου ηλικίας 43 ετών), που για οποιαδήποτε τριχόπτωση πήραν από του στόματος μινοξιδίλη χαμηλής δόσης για τουλάχιστον 3 μήνες. Η μελέτη αφορά την από του στόματος μινοξιδίλη, όχι συνδυασμένο σκεύασμα· αν οι ασθενείς έπαιρναν και κάτι άλλο μαζί, δεν προκύπτει από την περίληψη. Επειδή σε πολλούς άλλαξε η δόση, αναλύθηκαν 2469 περίοδοι δόσης. Η πιο συχνή ανεπιθύμητη ενέργεια ήταν η ανεπιθύμητη τριχοφυΐα (15,1%), που οδήγησε σε διακοπή σε 14 ασθενείς (0,5%). Ως συστημική ανεπιθύμητη ενέργεια εμφανίστηκε ζάλη (1,7%), κατακράτηση υγρών (1,3%), ταχυκαρδία (0,9%), πονοκέφαλος (0,4%), οίδημα γύρω από τα μάτια (0,3%) και αϋπνία (0,2%), λόγω αυτών 29 ασθενείς (1,2%) διέκοψαν τη θεραπεία, και δεν παρατηρήθηκε απειλητική για τη ζωή ανεπιθύμητη ενέργεια34. Οι περιορισμοί: δεν υπήρχε ομάδα ελέγχου, τα ποσοστά αναφέρονται σε περιόδους δόσης και όχι σε ασθενείς, και για την ταυτόχρονη χρήση με φιναστερίδη η περίληψη δεν δίνει ξεχωριστό αποτέλεσμα.

Στα μείγματα που απλώνονται τίθεται και το ζήτημα της δερματίτιδας στο τριχωτό. Στη σύνοψη των Kiratiwongwan και συν. το 2025 αναλύθηκαν 99 ασθενείς από 46 δημοσιεύσεις, στους οποίους δερματική δοκιμή με έμπλαστρο (τεστ αλλεργίας με επικόλληση αλλεργιογόνου στο δέρμα) επιβεβαίωσε αλλεργία στο σκεύασμα μινοξιδίλης: στο 74,7% ο ένοχος ήταν η ίδια η μινοξιδίλη, στο 17,1% ο διαλύτης, η προπυλενογλυκόλη35. Σε παλαιότερη δημοσίευση του 2002, στους δικούς τους ελεγμένους ασθενείς, η προπυλενογλυκόλη ήταν ακόμη ο κύριος ένοχος36. Για τις ανεπιθύμητες ενέργειες της τοπικής μινοξιδίλης έγραψα στο άρθρο για τη μινοξιδίλη, για της φιναστερίδης, με τα επίσημα στοιχεία, στο κύριο άρθρο. Αυτό που μπορείς να κρατήσεις: το μείγμα χωρίς προπυλενογλυκόλη δεν σημαίνει ότι δεν θα υπάρξει αντίδραση, και το ιταλικό φαρμακείο που αναφέρθηκε παραπάνω επίσης χρησιμοποιεί προπυλενογλυκόλη ως διαλύτη.

Εγκεκριμένο, φαρμακευτικά κυκλοφορούν σαμπουάν με φιναστερίδη δεν βρήκα, γι' αυτό αναλυτικά παρακάτω. Το σαμπουάν που πωλείται για τριχόπτωση μπορεί να είναι χωρίς φιναστερίδη, ακόμη κι αν η εταιρεία πουλάει και φιναστερίδη αλλού. Ένα παράδειγμα που άνοιξα ο ίδιος: η Keeps, που έχει και προϊόν για το τριχωτό με φιναστερίδη και μινοξιδίλη, για το σαμπουάν της «Thickening Shampoo» γράφει ότι περιέχει, μεταξύ άλλων, βιοτίνη, καφεΐνη, πράσινο τσάι και serenoa repens· φιναστερίδη δεν αναφέρεται στην περιγραφή του, και η ίδια η σελίδα του προϊόντος γράφει: «It does not treat or stop hair loss. It is not clinically proven to improve hair growth.», δηλαδή δεν θεραπεύει και δεν σταματά την τριχόπτωση, και δεν είναι κλινικά αποδεδειγμένο ότι βελτιώνει την ανάπτυξη των μαλλιών37.

Σαμπουάν με συνταγή, που περιέχει φιναστερίδη, μινοξιδίλη και προγεστερόνη, ένα αμερικανικό φαρμακείο (PHC Pharmacy) το περιγράφει στη δική του σελίδα προϊόντος (ανακτήθηκε 26 Σεπτεμβρίου 2026) ως προϊόν που παρασκευάζεται με συνταγή· τη σύνθεσή του δεν την παραθέτω, και μελέτη για την επίδρασή του δεν βρήκα38.

Κλινική μελέτη για σαμπουάν με φιναστερίδη, μινοξιδίλη ή δουταστερίδη δεν βρήκα, με πέντε διαφορετικές παραλλαγές αναζήτησης. Οι μελέτες τοπικής φιναστερίδης που βρήκα εξέτασαν όλες σπρέι ή διάλυμα που παραμένει στο τριχωτό· μια συστηματική ανασκόπηση του 2018, με 7 συμπεριληφθείσες δημοσιεύσεις, καμία δεν αναφέρει μορφή σαμπουάν στον τίτλο ή στην περίληψή της39. Η διαφορά είναι ο χρόνος επαφής, δηλαδή πόσο καιρό παραμένει το φάρμακο στο δέρμα. Στη μεγάλη μελέτη του εγκεκριμένου σπρέι φιναστερίδης, το πρωτόκολλο ανέφερε: «The topical spray solution was to be left in place for at least 6-8 h, then washed off with shampoo», δηλαδή το σπρέι έπρεπε να παραμείνει στο τριχωτό τουλάχιστον 6–8 ώρες, και μόνο μετά το ξέπλεναν με σαμπουάν25. Στη μινοξιδίλη, η βρετανική περίληψη χαρακτηριστικών του διαλύματος Regaine 5% αναφέρει ότι τα μαλλιά και το τριχωτό πρέπει να είναι εντελώς στεγνά πριν την εφαρμογή, ότι το 1–2% της εφαρμοζόμενης δόσης απορροφάται στον οργανισμό, και ότι σε κλινική μελέτη το επίπεδο στο αίμα έφτανε στο μέγιστο περίπου 5,8 ώρες μετά την εφαρμογή40. Ένα σαμπουάν παραμένει στο τριχωτό λίγα λεπτά, και μετά το ξεπλένεις.

Για το πόση φιναστερίδη ή μινοξιδίλη θα απορροφούνταν μέσα σε λίγα λεπτά από ένα σαμπουάν, δεν βρήκα μέτρηση. Το ότι από σαμπουάν θα περνούσε λιγότερο είναι συμπέρασμα που προκύπτει από τον μικρότερο χρόνο επαφής, χωρίς μετρημένα δεδομένα από πίσω του, και δεν σημαίνει ούτε ότι ένα τέτοιο σαμπουάν είναι αποδεδειγμένα αναποτελεσματικό. Μπορεί να ειπωθεί μόνο ότι η επίδραση που μετρήθηκε στις μελέτες αντιστοιχεί σε επαφή πολλών ωρών.

Ο κανονισμός της ΕΕ για τα καλλυντικά απαγορεύει τη μινοξιδίλη ονομαστικά: στο Παράρτημα ΙΙ, στη λίστα ουσιών απαγορευμένων στα καλλυντικά προϊόντα, στο σημείο 37241. Σαμπουάν με μινοξιδίλη λοιπόν δεν μπορεί να κυκλοφορήσει ως καλλυντικό στην ΕΕ. Τη φιναστερίδη τα παραρτήματα του κανονισμού δεν την αναφέρουν ονομαστικά. Στο Παράρτημα ΙΙ όμως υπάρχει μια κατηγορία-σημείο, το 390: «Αντιανδρογόνα με στεροειδική δομή»41· αν αυτό αφορά τη φιναστερίδη, επίσημη κατάταξη δεν βρήκα. Σαμπουάν με φιναστερίδη ή μινοξιδίλη, εγκεκριμένο ως φάρμακο, δεν βρήκα ούτε στην Ουγγαρία ούτε αλλού· στην Ουγγαρία το μόνο εγκεκριμένο τοπικό σκεύασμα φιναστερίδης είναι το Fynzur, και είναι σπρέι. Επίσημη αιτιολόγηση για το γιατί δεν υπάρχει σαμπουάν με φιναστερίδη δεν βρήκα.

Για την καφεΐνη η κατάσταση είναι διαφορετική: μια συστηματική ανασκόπηση του 2025, με 9 μελέτες, 4 από αυτές έγιναν με σαμπουάν42. Για τα δεδομένα του σαμπουάν με κετοκοναζόλη και καφεΐνη έγραψα στο άρθρο για τα σαμπουάν κατά της τριχόπτωσης. Αυτό δοκίμασέ το σε ένα σαμπουάν με το όνομα «DHT-blocker» ή «finasteride»: κοίτα τη λίστα συστατικών αντί για το όνομα του προϊόντος, και αν περιέχει φιναστερίδη, αν πρόκειται για φάρμακο με συνταγή, παρασκευασμένο σε φαρμακείο.

Το microneedling είναι μηχανικό ερέθισμα χωρίς ορμονική δράση, γι' αυτό μπορεί να σταθεί δίπλα σε ό,τι δρα στο επίπεδο της DHT. Το Dermastamp είναι σταθερό 1 mm, οικιακή συσκευή: η βελόνα ερεθίζει το περιβάλλον του τριχοθυλακίου και, με τον μηχανισμό της, δεν αγγίζει την DHT. Αυτό το συμπεραίνουμε από τον μηχανισμό, δεν έχει μετρηθεί. Τη φιναστερίδη ή τη δουταστερίδη που παίρνεις από το στόμα δεν την παραλείπεις ούτε την ημέρα του stamp. Σε ό,τι εφαρμόζεται στο τριχωτό, η ημέρα του stamp είναι παύση, και ο ακριβής χρόνος διαφέρει από προϊόν σε προϊόν: ο χρόνος για τα δραστικά. Αν δεν θέλεις να αγγίξεις τις ορμόνες σου, αυτός είναι ένας δρόμος που μένει, με έναν περιορισμό: στη μελέτη που μέτρησε τον συνδυασμό, και οι δύο ομάδες χρησιμοποιούσαν και μινοξιδίλη, και η μελέτη έγινε με κλινικό roller 1,5 mm, όχι με τη δική μας σταθερή συσκευή 1 mm. Για τη χρήση μόνο του υπάρχουν λιγότερα δεδομένα. Τι κάνει, τι δεν κάνει και για ποιον δεν είναι: τα έχω γράψει όλα στη σελίδα του.

Δες το Dermastamp